Меҳроин

Soli nav baroi hamvatanon va hamzabononi joni muborak bod!

2011-12-29T14:51:00.001+05:00

Soli nav, mohi biyo, ajdar biyo,
Nam-name dar otashi barbar biyo!
Nahsro andar vujudi mo bisuz,
Dar nigohi toza she'ri tar biyo!
Az pareshoni, ki bar bod mekhurem,
Mistare bar rui har daftar biyo.
To himoyat az rasolatho kunem
Himmati imkonro rahbar biyo.
Sun'i koghazbozi dunyoro girift,
Asli odamsoziro dar far, biyo.
Mohii Yunus dar imoni mo,
Ajdari hikmat ba far andar biyo.
Mo, ki par afkandayem dar befari,
Orzui poki moro par biyo!
--
-D

Мавқеи ҷавоншоирони самарқандӣ дар инкишофи назми муосири фарсизабони Ўзбекистон

2011-11-05T11:58:00.001+05:00

Таваҷҷўҳ ва эътибор ба инкишофи назми тоҷик дар минтақаи Ўзбекистон баъд аз истиқлол авҷ гирифта, дар ҳавзаҳои илмиву адабии Самарқанду Тирмиз, Тошканду Фарғона дар атрофи эҷодиёти насли бузургу миёнсол ва ҷавон боиси интишори чандин мақолаву тақризҳои илмӣ гардид. Бояд эътироф намуд, ки тадқиқоти ҷузъӣ маҳз перомуни тазоҳури падидаи «шеъри нав» дар ин кишвар дар ҳамин давра як- як дар рўзномаву маҷаллаҳои вилоятиву ҷумҳурӣ падид омаданд. Дар ин радиф метавон тадқиқоти професорон С.Саъдиев(1), Ш.Шукуров(3), Ҳ.Шодиқулов(2), Ҷ.Ҳамроев(4), А.Абдуллоев (6), С.Олим(5), ки дар шакли мақолаҳои илмӣ ва ё тақризҳо доир ба ашъор ва маҷмўаҳои якчанд шоири ҷавони ўзбекистонӣ фароҳам омадаанд, ном бурд. Ҳамчунин метавон дар ин силк китоби «Гулистони адаб» - и адабиётшиноси маъруф А.Қамарзода, китоби ҳаммуалифии «Донишномаи забон ва адабиёти форсии Ўзбекистон», гузашта аз ин гузинаи ашъори шоирони муосири Ўзбекистон сарзамин бо шарҳи мухтасари аҳвол ва осори муаллифашон дар китобҳои «Аз Самарқанди чу қанд» ва «Боғи бисёрдарахт» - и Иброҳими Худоёр (собиқ ройзани фарҳангии сафорати Эрон дар ин кишвар)- ро ишора кард.

Ташаккули тадриҷии ҳавзаҳои хурди илмиву адабӣ дар шаҳрҳои бузурги мамлакат боиси нумуви назми тоҷикии ин ҷой гаштанд. Аз ҷониби дигар, иқдоми неке, ки дар ин мобайн аз ҷониби сафоратҳои Ўзбекистону Эрон амалӣ шуд, барои иртиботи фарҳангӣ роҳ кушод ва ба рушди минбаъдаи адабиёти ин сарзамин низ як дараҷа асар гузошт. Мувофиқи ин шартномаи дўстӣ аҳли илму адаби тарафайн имкони дар маҳфилҳои адабии ҳамдигар ширкат намудан, интишори муштараки маҷалла (фаслномаи «Сино») ва китобҳоро пайдо намуданд.

Тадқиқоти муҳими дигаре, ки бори нахуст дар мавриди вазъи инкишофи адабиёти ватанӣ нисбатан муфассал навишта шудааст, ба қалами ройзани кунунии фарҳангии Эрон дар Ўзбекистон Ҳабиб Сафарзода тааллуқ дорад(тобистони соли 1388-2010м.). Мавсуф дар пажўҳиши худ адабиёти ин минтақаро ба давраҳо ҷудо намуда омўхтааст, чунончи:

1) Давраи таҳаввул ва татаввури шеъри муосири форсӣ - тоҷикӣ (аз соли 1924 то 1950);

2) Давраи оғози худшиносӣ ва бозсозӣ дар назм (солҳои 1960-1980);

3) Давраи истиқлоли Ўзбекистон (аз соли 1990 то кунун).

Дар бахши аввал ў баробари зикри номи чандин равшанфикрон чун М.Беҳбудӣ, С.Ализода, А. Фитрат, А.Мунзим, бештар дар бораи фаъолияти илмиву адабии С.Айнӣ, Лоҳутӣ, эҷодиёти Пайрав, Ҳ.Юсуфӣ маълумот медиҳад.

Бахши дувуми пажўҳиш ба омўзиши назми солҳои 60 – 80 дар ин сарзамин тахассус ёфта, муаллиф ин марҳиларо яке аз мароҳили доманадор ва муассири адабиёти навин, инчунин инкишофи тағаззул дар он медонад. Зимни баррасии хусусияти ашъори Ҷонибек Қувноқ, Пиримқул Сатторӣ, Сулаймони Хоҷаназар, Паймон, Абдулло Раҳмон, Абдулло Субҳон, Салим Кенҷа, Ҳаёт Неъмат, Акбар Пирўзӣ, Ҳамроқули Даврон ва дигарон ҳусну қубҳи онҳоро нишон медиҳад. Маълум мешавад, ки дар ин давра ғазал, рубоиву дубайтӣ дар эҷодиёти баъзе аз шоирон бештар суруда шуда, гоҳо сактаҳо дар вазн ва нуқсҳо дар қофия дида мешаванд. Ба қавли муҳақиқ, маҳорати ҳунарии баъзе аз онҳо дертар зуҳур кардааст. Хусусияти асосии назми ин давра ба вуҷуд омадани майлҳои худогоҳӣ буд, ки дар таъсир аз ашъори М.Қаноат, Б.Собир, Лоиқ ва Гулрухсор падид омад.

Дар қисмати охирини кор Ҳабиб Сафарзода ашъори насли савуми эҷодкорони форсигўи Ўзбекистонро баррасӣ мекунад. Муаллиф мавзўи ашъори шоирони ин давраро гурўҳҳои шеъри худшиносӣ, иҷтимоӣ, ирфонӣ ва ишқӣ дастабандӣ намудааст. Ҷаъфари Муҳаммад, Фозил Шукурзода, Зебо Тоҳириён, Шоҳид, Озармеҳр, Хоҷа, Парисо, Саидаи Синавӣ, Асадуллоҳ, Шаҳзода, Хусрави Саъдуллоҳ, Олим Панҷизода, Садриддини Ҳушёрӣ, Солеҳ Муҳаммадҷон, Одил Комил ва дигарон аз намояндагони назми тоҷикии марҳалаи охирин буда, муҳақиқ дар осори онҳо асари навпардозӣ ва майл ба қолабҳои нави шеърӣ, ҳамчун озод ва сафед, истифодаи услуби символизм, романтизми фардӣ ва иҷтимоӣ, сурриёлизмро мушоҳида намудааст.

Дар асоси мулоҳиза ва истинод аз мақолаву тақризҳои гуногуни олимони ватанӣ, аз ҷумла, Ҷумъа Ҳамроҳ, Аҳмад Абдуллоев ва дигарон Сафарзода шоир Ҷаъфари Муҳаммадзоди Тирмизиро, ки шўҳрати адабиаш аз Осиёи Марказӣ берун рафтааст, шоири бомаҳорату беназир дар ин ҳавзаи адабӣ дониста, дар радифи ў шоиронеро аз қабили Хоҷа, Парисо, Озармеҳр, Адаш Истад, Хусрав, Шаҳзода ва Дилшоди Фарҳодзод, ба гурўҳи «Мавҷи нав» (бидуни вобастагӣ ба «Мавҷи нав» -и Эрон, ки ин гурўҳ анъанаҳои шеъри нимоиро бо тозакориҳои хоса идома медиҳанд) нисбат додааст. Ҳарчанд дар осори баъзе аз эҷодкорони номбурдаи ватанӣ нуқсонҳо дар боби вазну қофия ба назар мерасанд, аммо аз назари ҳунарӣ хаёлпардозиву мазмунофарӣ, тасвирҳои тоза ҷолибият ҳам доранд. Дар хотима муаллиф таъкид мекунад, ки дигар замони сараро аз носара ҷудо кардан расидааст.(7,91) Воқеан, шеъри озоду сафеди онҳо нишонаи инкишофи шеъри нави тоҷикии ўзбекистонӣ бо вижагиҳои хосаи худ маҳсуб мешавад.

Дар бахши савуми китоби номбурдаи муҳаққиқи эронӣ Ҳабиб Сафарзода ашъори шоирони ҷавони самарқандӣ аз қабили Хоҷа, Асадуллоҳ, Парисо, Шаҳзода ва Дилшод мавриди таваҷҷўҳи муаллиф қарор ёфтаанд. Номбурдагон пайомадони шоиру адибони ибтидои асри гузашта чун Аҷзиву Васлии Самарқандӣ, Садриддин Айниву Абдусалом Деҳотӣ, Ҳабиб Юсуфиву Хуршед Қамар, ҳамчунин ҳамраҳони ҷавони суханвароне амсоли Адаш Истад, Ҳаёт Неъмат, Акбар Пирўзӣ, Салим Кенҷа ва дигарон буда, ашъорашон намояндаи табъу завқ, афкори бадеиву иҷтимоии онҳост. Сафарзода дар асари мазкури илмӣ ашъори ин ҷавоншоиронро аз назари мавзўъ ва мўҳтаво ба гунаи шеърҳои худшиносӣ, шеъри иҷтимоӣ, ирфонӣ ва ишқӣ ҷудо намудааст.

Дар ашъори шоирони ҷавони самарқандӣ мо нақши баҳравариву таъсирпазириро аз шоирони барўманде ба мисли Лоиқ Шералӣ, Бозор Собир, Гулрухсор, Фарзона, ҳамчунин шоирони эронӣ –Нимо, Шомлу, Нодирпур, Фурўғ, Симини Беҳбаҳонӣ ва дигаронро эҳсос мекунем.

Норхоҷа, мутахаллис ба Хоҷа, шоири пухтакору нуктасанҷ, нозукхаёлу эҳсоспарвар аст. Ҳангоми мутолиаи ашъораш пай бурдан мумкин аст, ки аз адабиёти мумтоз ва муосири форсу тоҷик хуб огоҳӣ дорад. Шеърҳояш дорои мазмунҳои ишқӣ, иҷтимоиву ирфониянд ва дар шаклҳои нимоӣ, сафед, озод ва ғазал офарида шудаанд, чунончи шеъри «Майи ишқ» ки дар ҳаҷми хурд зебо адо шудааст:

Ту, эй зан, бодаи ишқӣ!

Булўри пайкаратро об кун чун бодаву

дар ҷоми қалбам рез,

ки ман чун ошиқи махмур,

туро то қатраҳои охирин

чун май биошомам!..

Маҷмўаи нахустинаш «Паёме аз жарфои сукут» ва дигар «Муҷассамаи ишқ» ном дошта, омодаи нашр аст.

Асадуллоҳ Шукурзода рўзноманигор аст ва табиист, ки фаъолияти иҷтимоии ў ба тафаккури адабиву бадеияш беасар нест. Дар ашъори шоир мазмунҳои ошиқона, ватандўстона, бонги хатар аз харобии муҳити атроф ва дигар масоили дигари иҷтимоӣ ифода ёфтаанд. Масалан, дар шеъри «Дар ғами Бохтар» ҳамин гуна мазмун ифода ёфтааст:

Дар миёни пашшаҳои пурмағал,

Чун асалору шудан мушкил бувад.

Мехўранд шаҳди туро бо иштиҳо,

Бори ин заҳмат ҳама бар дил бувад.

Мепарад фикри баландаш то само,

Пои оқил пас чаро дар гил бувад!..

Ў муаллифи чандин маҷмўаҳои шеъриву ҳикоёт аст, чунончи, «Намозгоҳи хуршед», «Ашки ошиқ», «Осиёи қисмат» ва ҳоказо. Забони ашъораш содатар ва пирояи суханаш аз такаллуфоти бадеӣ камтар баҳравар аст.

Ашъори Баҳодури Убайдуллоҳро метавон шеърҳои самимияту садоқат номид, зеро дар онҳо мавзўи ишқ, муҳаббат ба Ватан, арзи эҳтиром ба падару модар ба назар мерасад. Ин аст, ки дар эҷодиёти шоир силсилаи шеърҳоро ба унвони падар дармеёбем. Ба ибораи дигар, Баҳодур дар муқобили анъанаи модарномасароӣ падарномасароиро мехоҳад ба расмияти адабӣ дароварад. Намуна:

Падар, буду набуди ман барои ту, барои ту,

Биё, то ҷон фишонам бар қудуми хушсалои ту.

Дар ин дунёи бесомон зи ту ёбам сару сомон,

Биё, монам сари сабзам ба пои ту, ба пои ту.

Агар сўзам, бисўзї ту, в-агар сўзї бисўзам ман,

Фидо гаштї барои ман, фидоям ман, фидои ту.

Ту маънои ҳаёти ман, саботи ман, нишоти ман,

Зи ҳукми зиндагї шодам, ки хушбахтам зи рои ту.

Дағал гуфтам, асал гуфтї, сухан бо нозукї суфтї,

Замонро мекунад гўё, падар, ҳарфу ҳиҷои ту…

Баҳодур шоири мазмунофар аст, масъалаҳои ахлоқиву иҷтимоӣ, тазодҳои гунгуни зиндагӣ, ошиқонаҳо ва ғайра бо забони фасеҳу равшан ва дур аз муғлақбаёниву мавҳумписандӣ баён шудаанд. Жанри ғазал дар эҷодиёти ў мавқеи асосӣ дорад. Батадриҷ дар ашъори ин шоир шеъри нав рў ба инкишоф дорад. Нахустмаҷмӯаи шоир бо номи «Чашмаи ишқ» аз нашр баромадааст.

Парисо аз шоирони муваффақ аст дар боби мазмунофарию тасвирсозӣ, ки ин нукта аз ҷониби баъзе суханшиносони тоҷик таъкид шудааст. Хаёли баланди шоиронаи ў ҳар гуна хонандаро ба ваҷд меорад. Доираи мавзўоти шеърии шоира аз ҳисоби муроҷиати ў ба иш, ба таърих, ситоиши шахсиятҳои маъруфи ҷомеаи имрўза ва симоҳои бузурги адаби форсу тоҷик, ормонгароии миллӣ густурда аст. Парисо дар жанрҳои суннатӣ ҳамчун ғазал, шаклҳои нави шеърӣ чун нимоиву сафед эҷод мекунад. Дар шеърҳои охирини шоира муроҷиат ба масъалаҳои иҷтимоиву ахлоқӣ нақш дошта, гоҳо мазомин хусусияти киноявӣ касб намудаанд, чунончи дар шеъри «Барги карам» шоира дар бораи баҳри сарватғундорӣ ба хориҷ равона шудани мардум ва натиҷаҳои ногувори он бо изтироб ҳарф мезанад:

…Духти деҳқонам,

мо ҳама фарзанди деҳқонем,

лек дурафтодагони хоки эҳсонем

аз карамҷўӣ,

аз карамхўрӣ, карамхўӣ.

Баҳри мо як сафҳаи барги карам бошад

бартар аз як сафҳаи шеъри бузург имрўз,

ҳар муамморо калиди қуфл

гўиё дар сафҳаи барги карам мармуз.

Дуртар аз киштзори ман

дар канори боғи як шоир

булбуле овоз мехонад:

"Карам — ширин,

ҳақиқат — талх !

Куштааст ин талхӣ лаззатро

дар ғизои зиндагӣ кайҳо …

Як ҷиҳати хусусиятноки ашъори сафеди эҷодкор тўлонӣ будани сухан ва ин далели он аст, ки ў барои гуфтан дарду розҳои зиёд дорад. Маҷмўаи ашъораш соли 2004 дар нашриёти «Зарафшон»-и Самарқанд бо унвони «Марвориди ишқ» ба табъ расидааст.

Дилрабо асосан барои бачаҳо шеър мегўяд. Дар шеърҳои бачагонаи Дилрабо хусусияти бачагон ва дунёи онҳо хеле мушаххас ва фаҳмо тасвир шудаанд. Забони шеърҳо сода буда, хеле шавқовар гуфта шудаанд, чунончи дар шеъри «Орзу»:

Гар мешудам муаллим,

Намедодам ҳеҷ таълим.

Ҳар рўз мешуд дамгирӣ,

Шаш рўз хондан чӣ лозим?

Ба ҷои дарси ҳисоб

Эълон менамудам хоб.

Бозича мехариданд,

Бачаҳо ҷои китоб.

Воқеан, шеъри кўдакон дар ин сарзамин дар эҷодиёти шоирони мо кам инкишоф ёфта, баъди Маҳбуба Неъматзода Дилрабост, ки боҷасорат ва бо ҳамият барои бачагон шеърҳои хуб месарояд.

Шаҳзода Назарзодаро бо вуҷуди дар айни вақт дар хориҷа зиста эҷод намуданаш муҳаққиқони адабиёти форсизабони минтақаи Ўзбекистон барҳақ, дар силки эҷодкорони ҷавони самарқандӣ ном бурдаанд, зеро худи Шаҳзода низ нисбаи самарқандиро ба номи худаш пайвастааст. Ҳангоми баррасии ашъори ў Ҳабиб Сафарзода чунин изҳор намудааст, ки дар ашъори ин шоира бештар таваҷҷўҳ ба шакл аст. Дар маҷмўаи охирини шеърии ў бо номи «Дар сояи сафар» мо ба ҳамин нукта гувоҳ мешавем. Шаҳзода бештар дар мавзўъҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ шеър мегўяд ва дар ин ҷиҳати шеър муваффақтар аст:

Кўдакон модар надоранд,

Кўдакон падар надоранд.

Ҳиҷрат кардааст

Руҳи мардум

Ва қаҳрамонони миллат

Мардикоронанд.

Шеъри ўро як навъ шеъри андешаву мулоҳиза гуфтан мумкин аст. Назмаш то он ки пирояи бадеият дар бар карда бошад, бештар дар ҳоли урёнӣ рамзиву киноявист.

Манзура Ҷўраева аз ҷавоншоиронест, ки хаёли рангин дорад. Ў аз шоирони ҷўянда аст.Дар шаклҳои чортоӣ, сафед, асосан, шеър мегўяд. Аксари шеърҳояш рўҳияи ғамангез доранд. Ў ҳатто ишқро гоҳо сияҳ мебинад. Дар ин шеърҳо тасвире аз олами беғаши кўдакӣ, дардҳои ошиқона, танҳоӣ ҷой доранд. Ҳанўз шоираи ҷавон аз паи худҷўиву худшиканиҳост. Гоҳо шеърҳояш зебову дар он мавзўъ, мазмун пурраву мукаммал ба назар мерасанд. Гоҳи дигар дар забони шеъраш ғализӣ ба назар мерасад, яъне суханаш ба суфтагӣ норасида аст, чунончи:

Мурғи шаб,

андешае лағжида сар дигар «Чаро?»-ҳо

Тарк бинмуда вуҷуд

ин қалби танҳо

Инчунин хотира, ёдҳоям чаро?!

Аз ҷаҳолат меҷаҳам,

андаруни хонае пур аз китоб

Гарчӣ медонам ҷавобе бар «Чаро?!»-ст

андар ҳиҷоб…

Аз баррасии иҷмолии ашъори шоирони ҷавони самарқандӣ ба чунин хулосаҳо мерасем, ки ҳанўз дар тадқиқи осори ин шоирон кори арзишманду мукаммале ба сомон нарасидааст, ки дар он шаклу мазмун ва арзиши бадеии эҷодиёти онҳо баҳои муносиб гирифта бошад. Таҳқиқи хурди банда ба ин натиҷа расонид, ки ашъори шоирони форсигўи ҳавзаи адабии Самарқанд бо вуҷуди баъзе ноқисиҳо дар шеъри баъзе аз ҷавонони фавқуззикр, молики аҳамият ҳам ҳаст. Дар ашъори Хоҷа мо завқ ва маҳорати баланди бадеиро, дар шеърҳои Баҳодур пухтагии андеша дар ифодаи масоили иҷтимоиву ахлоқӣ ва фалсафии шоирро мушоҳида кунем, дар эҷодиёти Парисо хаёлоти нозук назаррас аст. Шеърҳои Асадуллоҳ бо ҷиҳати дарбаргирии мавзўоти иҷтимоияш бештар молики аҳамиятанд. Дилрабо пайрави шоирони кўдак буда, дар инкишофи ин соҳаи адабиёт саҳмгузорӣ мекунад. Шаҳзода ба сифати шоираи бурунмарзии ин кишвар барои кашфи паҳлуҳои нави шеър талош дорад. Арзиши ҳунарии шеъри пажўҳишоти минбаъда қазоват мекунанд. Агар ҷустуҷўву талоши Манзура дар шеър аз ин ба баъд ҳам идома ёбад, умед аст, ки дар ин ҷода бештар муваффақ шавад.

Намунаҳои шеърии ин шоирон дар баъзе рўзнома ва маҷмўаҳои дастҷамъии форсии бурунмарзӣ ба табъ расидаанд. Ин гувоҳӣ медиҳад, ки шеъри онҳо мавриди эътибори хонандагони ҳамзабони хориҷӣ ҳам қарор гирифтааст. Пас фурсати он расидааст, ки мақоми шеъри шоирони ҳавзаи самарқандии форсисароёни Ўзбекистон дар доираи шеъри умумфорсӣ ҳам омўхта ва арзиш ёбад.

Адабиётҳо:

1. Саъдиев С. Шеъри назокату нафосат. // «Овози тоҷик», 2005, №18, с.3.

2.Шодиқулов Ҳ. Сухане, ки аз дил бурун омадааст. // «Адабиёт ва санъат», 2006, №10,с.10

3.Шукуров Ш., Каримзода Н. Шеъри нави Эрон ва нуфузи он ба шоираҳои порсигўи Ўзбекистон // Ҳозирги замон Эрон адабиёти.-Т.,2006, с.24-38

4.Ҷумъа Ҳамроҳ.Таъсири шеъри муосири Эрон бар шеъри муосири тоҷикии Ўзбекистон // «Сино», зимистони 1376 (2006), №20, с. 66-62

5.Султонмурод Олим.Шеъри имрўзи форсӣ дар Ўзбекистон // «Овози тоҷик», 28.09.2002.

6.Ҷаъфари Муҳаммад.Чашми борон. Тирмиз, 1997(бо сарсухани А.Абдуллоев)

7. Ҳабиб Сафарзода. I.Баррасии шеъри муосири тоҷикии Ўзбекистон то замони истиқлол // «Сино», баҳори 1378 (2008), №29, с. 107-93. II.Шеъри имрўзи форсии тоҷикӣ дар давраи истиқлоли Ўзбекистон // «Сино», тирамоҳи 1378 (2008), №31, с. 110-91

]

--
-D

Ҷашни 5-солагии радиои Замона

2011-08-01T16:44:00.001+05:00

Ҳамдилии ҳамзабонон дар «Замона»

Ду ё се сол мешавад, ки аз фаъолияти радиои «Замона», бахусус бахши фарҳангии он, огаҳӣ дорам. «Замона» кӯшиш дорад, ки садои дили ҳамзабононро аз гӯшаҳои гуногуни дунё ба ҳам расонад. Ҷаҳд менамояд, ки аз тозатарин ва муҳимтарин рӯйдодҳои дунё сомеонашро хабардор созад. Бо ин мақсад фаъолияти худро дар чандин бахш ба сомон мерасонад. Хусусан, шунидани барномаи фарҳангиву адабии «Ҳамсоягон», ки аллакай дар кишвари ман ба андозае маъруф аст, бо садои гарму дилнишини Шаҳзода Назарзода хеле гуворост.

Аслан ошноии ман бо ин радио тавассути ӯ сурат гирифтааст, аз ин рӯ агар радиои «Замона» гӯянд, пеш аз ҳама ҳамин зани ҷасоратманду кӯшо пеши назарам меояд ва баръакс. Шаҳзода дар арафаи љашн дар веблоги худ «Самарқанд» арзишҳои радиоро чунин баён кардааст: «…Родио Замона аз аввалин расонаҳоест, ки ҳамзабонони дигари худро, ки дар кишварҳои Афғонистон, Тоҷикистон, Узбакистон ва дигар кишварҳои Осиёи Миёна парешонанд, аз баданаи аслии худ људо накардааст ва барои онҳо қафасаи ҷудо ва ё марзе нагузоштааст. Муҳимтарин масоили Эрон, Афғонистон ва Тоҷикистонро бо ҳам пушиш додаст ва ин ҳусни Замона аст, ки аз дигар расонаҳои форсизабон як гом ҷилутар аст.

Замона форсизабононро ва ё мухотабони худро табақабандӣ намекунад ва ҳамаи онҳоеро, ки форсӣ мехонанд ва форсӣ мегӯянд, сари як суфра менишонад. Ва ин аст риояти ҳуқуқи башар! Ва ин аст тақсим накардани мардуми порсигӯй ба форсизабонони дараҷаи аввал, дувум ва ё савум…»

Шояд эътибору маҳбубияти радио дар ин ҳам бошад. Дар байни равшанфикрони имрӯзи самарқандӣ Шаҳзода ҳамчун шахси пӯёву кӯшо, тозаҷӯ, бағайрату ҳамиятманд ва ҷасурзани замон маъруф аст. Ва ӯ бо ранҷу заҳмати зиёд дар пешбурди кори «Замона» саҳм гузошта, тавонист онро ба ҳамзабонони ҳамдил муаррифӣ намояд ва бад ин роҳ дар байни онҳо пули дӯстиро устувор кунад.

Дар остонаи ҷашни панҷсолагии радиои «Замона», ба воситаи Шаҳзода, муассисон ва кормандони ин расонаро бо ин санаи барояшон муборак табрик мегӯям. Бигзор шодиву нишоташон аз роҳи некӯкориву ҳамдилӣ фаровон бошад! Ва аз ин нишот умри «Замона» зиёда гардад!

--
-D

Вдохновение Фарзонаи Худжанди поэзией Мавлави

2011-04-29T14:40:00.001+05:00

Перевод с таджикского А. Аминова,

кандидата филологических наук, доцент

института языков, Таджикистан.

Вдохновение Фарзонаи Худжанди поэзией Мавлави

Анализируя стихи таджикской поэтессы Фарзоны Худжанди, невольно приходишь к выводу, что на ее поэзию заметное влияние оказало творчество Хафиза, Джалалиддина Балхи, Бедиля, и других мастеров персидско-таджикской поэзии. История литературы свидетельствует, что подражание Бедилю в Мавераннахре было постоянным процессом в творчестве поэтов последующих поколений до самого начала двадцатого века, в силу чего в различных местностях происходили чтения и состязания последователей Бедиля и Мавлави.

Внимание к творениям Бедиля и Мавлави не ослабевало и в последующие периоды, вплоть до конца ХХ столетия. Заметное и благотворное влияние творчества этих двух выдающихся фигур персоязычной литературы на современную таджикскую поэзию с точки зрения мастерства изображения и создания поэтического текста отметил известный иранский исследователь литературы Алиасгар Ширдуст(6). Ярким подтверждением слов этого ученого могут служить творения многих выдающихся современных поэтов, в том числе, и Гулрухcор.

В своих газелях Фарзона прибегает к использованию образов, («роса», «небосвод», «роза», «попугай», «ветер», «соловей», «колокольчик», «паланкин», «друг», «ринд», «свирель», «вино», «чаша», «колодки», «раковина», «жемчуг») применявшихся мастерами персидско-таджикской поэзии.

Роса и зеркало, являясь часто используемыми образами в поэзии Бедиля, каждый раз предстают в удивительном ракурсе словосочетаний, обретая новые смысловые оттенки:

Ҳайрати ҳусн аст дар табъи нигаҳпарварди мо,

Шаш ҷиҳат оина болад гар фишонӣ гарди мо (5,147).

Образ зеркала в бейте Фарзоны предстает в выражении «шестиликое (шестигранное) зеркало» (оинаи шашруя):

Ҳар куҷое нигарам, рӯи туро мебинам,

Эй, ки дори ба ман оинаи шашрӯеро (2,281).

(Куда бы я ни посмотрела, повсюду вижу твое лицо

О, тот, кто держит перед моим лицом шестиликое зеркало.)

Сложность восприятия содержания бейтов с образом росы, присущая творениям Бедиля, у Фарзоны, независимо от того, что порой несет в себе философское или просветительское содержание, столь явно не ощущается(2,64).

Использование образа «росы», в словосочетании или выражении «рассвет росы» в значении наступления дня («сабоҳати шабнам»), (3,314), слезы или чистой любви, в словосочетании «любить подобно росе» («шабнамона дӯст доштан») позволяет поэтессе создать удивительные по красоте и смысловой нагрузке стихи.

Аскетические мотивы, проповедующие свободу духа и отстранение от ортодоксальных религиозных догм, или, говоря иначе, от формализма, встречаются в поэзии Фарзоны довольно редко и, по своей архитектонике, напоминают газели Хафиза:

Агар, ки мева хостӣ, бихур зи гандуми биҳишт,

В-агар, ки бода хостӣ, бинӯш дар маҳи сиём (2, 254).

(Коль сердце жаждет плодов, поешь райской пшеницы,

Коль пожелаешь вина, пей в месяц священного поста.)

Однако в сравнении со стихами Гулрухсор последних лет, которым присуща прихотливость, стилистика произведений Фарзоны, при всей глубине и широте содержания, вовсе не тяготеет к усложненности. В сказанном можно убедиться, прослеживая ее особую любовь и привязанность к поэзии Мавлави. Влияние высокохудожественных и глубоких по своему содержанию творений Джалалиддина Балхи особо ощутимо во многих газелях и «новых» стихах поэтессы, как с точки зрения содержания, так и формы.

Свою привязанность, любовь и восхищение поэзией Мавлави поэтесса выразила в беседе с Н.Нурзаде-корреспондентом газеты «Молодежь Таджикистана» («Ҷавонони Тоҷикистон»). Отвечая на его вопрос: «Ваше предпочтения в мировой поэзии?» следующим образом: « Мавлави Балхи, величие, которого затрудняюсь определить словами. По моему твердому убеждению, пространство духа и планетарность мышления самого непревзойденного гения человечества не может быть таким глубинным и всеобъемлющим как у Мавлави...» (8,128).

Воздействие творчества Джалолидддина Балхи на поэзию Фарзоны прослеживается как в содержании, так и в стилистике, и способах образного построения мысли, передачи чувств. Поэтесса постигает мир духовности Мавлави через собственный духовный поиск. Роль и значение этого духовного поиска, с целью раскрытия тайн сотворения и самопознания, проявляются еще в газелях первого сборника стихов поэтессы:

На зи тахтам, на зи фавқам, на зи юмнам, на зи юср,

На зи хокам, на зи бодам, на зи оташ, на аз об (2,127).

(Ни из низов я, ни из верхов, ни из благоденствия, ни из богатства,

Ни из пыли, ни из ветра, ни из огня, ни из воды.)

Монотеистические и мистические темы новаторских газелей, постепенно расширяясь и углубляясь, в ее последующих стихотворениях обретают мотивы самопознания и стремления к высокой духовности. Лирический герой поэтессы идет к познанию Бога по пути Ислама (Рӯҳи сахар тавофи гули сурх мекунад, Рӯҳе, ки бар ҳақиқати ислом мерасад (3,272) (Дух утра совершает священное кружение (паломничество) вокруг красной розы, Дух,который достигнет правды ислама) и осознает, что в этом спасение от божественного друга (любимого). Она жаждет найти божественную истину в себе. Любовь в стихах Фарзоны проповедуется как созидательная, окрыляющая и спасающая человека от всех бед и напастей сила.

Если другие из года в год стареют, то ее лирический герой, окрыленный любовью, становится моложе, обретает бессмертие. Поэтесса желает, чтоб эта любовь была чистой, незапачканной, искренней и очищающей. По этой причине, в поисках очищающей и возвышающей любви она совершает паломничество в обитель божественной любви. Любовь дает ей такие силы, что она осмеливается заявить:

Болам деҳу авҷам бубар,то ишқ варзам бо Худо,

Эй,ки ҷавонӣ додаӣ дар олами пире маро(1,468).

(Дай крылья мне и к небесам подними, чтоб с Богом могла предаться любви

О, давший мне молодость в этом ветхом, стареющем мире!)

Действительно, тема любви в поэзии Фарзоны порой обретает метафорическое звучание, а порой, и мистическую окраску. Проповедование мистической тематики, проявившейся в творчестве Фарзоны под благотворным воздействием поэзии Джалалиддина Балхи, является тем животворным фактором, который способствовал укреплению устоев классической поэзии в ее творениях. Если у Мавлави сердце является переводчиком языка влюбленного:

Миёни орифу маъруф ин дил,

Ҳамегардад ба сони тарҷумоне (4).

(Между суфием (орифом) и ИМ (маъруфом) это сердце

Мечется подобно переводчику.)

Лирический герой Фарзоны также жаждет подобно зеркалу отражать в себе чувства влюбленных (влюбленного и возлюбленной) и выполнять роль их переводчика:

Оинаам, ки байни туву ту нишастаам,

Бигзор то ҳамеша чунин тарҷумон шавам (3,274).

(Я, зеркало, находящееся между тобой и тобою,

Пусть же всегда я буду таким переводчиком.)

Среди газелей Фарзоны встречаются множество образцов, в которых можно выявить ее близость с Мавлави, как с точки зрения языка, так и поэтического видения. В таких стихах ясно ощущается ударность слога и тонкость восприятия мира, особая ритмическая музыкальность; целенаправленность использование повторов, противопоставлений, богатство синонимического ряда, которыми изобилуют газели этого великого поэта. Помимо созвучия стихов этих поэтов в плане стилистики и художественном видении, порой в газелях Фарзоны, по плавности и музыкальности напоминают певучие строки Джалалиддина Балхи:

Ман, ки дарахти шабам, меваи моҳам бидеҳ,

В-ар шафақоѓуштаам, бӯи сабоҳам бидеҳ.

Рӯди равонам, вале бесару по меравам,

Рост магӯ, каҷ магӯ, рӯҳаму роҳам бидеҳ (2,280).

(Я дерево ночи, хочу, чтоб ты плодов луны дал мне,

Пусть я и окрашена цветом заката, запах рассвета дай мне.

Я проточная река, но беспорядочен мой поток,

Не говори правду, не говори кривду, мятежный и путь верный дай мне.)

Проанализировав данную газель более внимательно, прежде всего, можно услышать звучание высокой и благозвучной музыки, в которой первый, внешний пласт (метрический размер аруза), в сочетании со смысловой музыкой, рождающейся благодаря повторам и противопоставлениям, обретая гармонию созвучия со вторым пластом музыки, способствует возрастанию эстетического воздействия на читателя. Примером подобного волнующего и заставляющего пуститься в пляс ритма, может служить цитируемый ниже бейт одной из газелей Фарзоны:

Ман дари сад хизонаам, ёр биё, ки во шавам,

Тор шавам, тараб шавам, захма шавам, наво шавам (1, 89).

(Я дверь сотни кладезей, приди любимый, чтоб отворилась я,

Стала струной, стала песней, стала медиатором, стала музыкой.)

Относительно этой особенности языка поэзии Фарзоны интересным представляется высказывание другого иранского литературоведа Алиризо Казва, который отмечает, что «анализируя творчество Фарзоны, следует подчеркнуть, что ее язык в большей степени испытал влияние очаровательности и, вместе с тем, мятежности газелей Мавлоно, глубину мыслей и чувств таящихся в поэзии Шамса. Порой в ее язык вкрадываются элементы языка индийского стиля, порой он также напоминает о величии хорасанского, но при всем этом он не позволяет забывать, что ее газели и их язык прежде всего являются отблеском современности и наполнены новыми выражениями и конструкциями, а также композиционно-структурными новшествами, рожденными ее поэтическим интеллектом» (7,2).

Некоторые образы и обороты речи, часто употребляемые Джалалиддином Балхи, встречаются также и в газелях поэтессы. Это такие слова, как хуршед (солнце), ной (свирель), дил (сердце), нур (луч), мавло (покровитель), фардо (завтра-будущее), и, конечно же прообраз возлюбленной Солнца (Шамса). И надо признаться, что она проявляет ту же смелость в создании новых словосочетаний, речевых оборотов и свободу вкуса. Сюрреалистические картины, которыми богата поэзия Мавлави, также встречаются в произведениях Фарзоны. Однако следует подчеркнуть, что использование сюрреалистического метода изображения в контексте сложных и далеких для восприятия разума картин в газелях, в сравнении с новым стихом выглядят проще: к примеру, такие сравнения, как «становится тучей и пуще тучи становится хмурой» («абру абртар шудан»), или лишатся качества солнца и луны» («сифати хуршедиву камариро бохтан»):

Баъд аз ин абр шудам, абртар аз абр шудам,

Ки на хуршедии ман монд дигар, на қамарӣ (3,187).

(Затем я стала тучей, пуще тучи стала хмурой я,

Что не осталось ни моего солнечного качества, ни сияние луны во мне.)

Под благотворным воздействием поэзии Мавлави и его мистических размышлений, также вошедших в поэтический мир Фарзоны в процессе освоения его зажигательных, глубоко символических образов, она создала великолепный цикл газелей философско-мистического характера. В ее стихах образ Солнца предстает в женском облике (таково выражение шамси ҳинобандон-солнце, покрасившееся хной), в другом месте поэтесса, внезапно наделяя образ возлюбленного приметами современности, приглашает его на французский танец:

Шамс, биё, рақси фарангӣ кунем,

Дасти туро дар камар овардаам. (2,433)

Иногда Шамс–Солнце превращается в суру Ихлас, говоря о том, что Шамсу-Солнцу нет более места в обители адресата, она подчеркивает недостатки его духовности (3,343). Все это свидетельствует, что поэтесса стремится смотреть на жизнь новым взглядом, связать новые поиски в поэзии с глубокими поэтическими традициями.

Действительно, хотя в целом во многих газелях Фарзоны ощущается следование технике поэзии Мавлоно, важно подчеркнуть, что в ее газелях, в зависимости от духа времени и социальной миссии поэтессы, явно прослеживается кипение чувства национальной гордости. Вдохновение поэтессы его поэзией позволило Фарзоне, наряду с проповедованием мистистических тем, пустившись в поиски новых возможностей художественного изображения действительности, в рамках собственного творчества, добиться филигранной шлифовки жемчужин своей поэзии. Следование традиционной поэзии в творческих исканиях поэтессы порой наблюдается в способах изображения, порой в содержании и стилистике классиков таджикско-персидской литературы. Оставаясь верной приверженкой высоких образцов поэзии классиков и сохраняя часто первозданность их содержания, она постоянно вдыхает в них новые краски и оттенки, раскрывая иные возможные грани выражения мысли и чувств в традиционных жанрах.

Список литературы:

Фарзона. Қатрае аз Мӯлиён, мунтахаби ашъор, Хуҷанд: «Нури маърифат», 2003, ҷ.I, 509 саҳ.
Фарзона. Қатрае аз Мӯлиён, мунтахаби ашъор, Хуҷанд: «Нури маърифат», 2003,ҷ.II, 469 саҳ.
Фарзона. Қатрае аз Мӯлиён, мунтахаби ашъор, Хуҷанд: «Нури маърифат», 2003, ҷ.III, 377 саҳ.
Ҷалолуддини Румӣ. Куллиёт. ҷ. II–Д.: Адиб, 1992, 890 с.
Бедил. Осор. ҷ.1.Ғазалиёт.-Душанбе:Адиб,1990, 704 саҳ.
Алиасѓари Шеърдӯст.Чашмандози шеъри имрӯзи тоҷик. Д.:Адиб,1997
Алиризои Қазва. Фарзонае аз Хуҷанд.Веблоги Фарзонаи Хуҷандӣ,1383
Шоирони ҷавон ба сӯи ибтикор ва тозакориҳо мераванд. (Сӯҳбати Нуралии Нурзод бо Фарзона. «Ҷавонони Тоҷикистон», №47, 9.10.2006)

--
-D

Наврўз шуду лолаи хушранг баромад

2011-03-25T16:28:00.001+05:00

Иди Наврўз дар кишвари ман дар қатори бузургдошти соли нави масеҳӣ ва рўзи истиқлоли милӣ аз ҷашнҳоест пурфайзу бошукўҳ ва шодибахш.

Ҳанўз аз оғози моҳи Ҳут писарбачагони самарқандӣ аз талу теппаҳо гулҳои барфакро, ки «бойчечак» мегўянд, чида, ба хонаи мардум мераванд ва чунин мехонанд:

Сарбайтхонҳо:

Аз Самарқанд омадем лучаку пучак

Медиҳед-ми, намедиҳед як пули пучак?

Ҳама: Бойчечак! Бойчечак!

Сарбайтхонҳо:

Яктеш Алӣ, яктеш Валӣ

Яктеш хурўси қашқарӣ!

Ҳама: Бойчечак! Бойчечак!

Сарбайтхонҳо:

Таги остона ғур-ғур мекунад,

Бибекамо кисемоя пур мекунад!

Ҳама: Бойчечак! Бойчечак!

Ҳамин тариқ, онҳо як-як ба хонаи мардум сар халонда, аз шукуфтани гули бойчечак ва фаро расидани навбаҳор муждагонӣ (дар Самарқанд «севанчӣ» мегўянд) мегиранд. Пеш аз додани муждагонӣ аҳли ҳар хонавода як-як бойчечакро ба даст гирифта, ба абрувон мемоланд, шукрона гуфта, дар соли нав аз Худо орзуву ниятҳои нек мекунанд. Муждагонӣ метавонад нону ширинӣ бошад, аммо бо мурури замон ин расм дигар шуда, имрўзҳо ба бачагон асосан пул медиҳанд. Билохира, онҳо байни худ чизҳоро баробар тақсим менамоянд.

Гиромидошти Наврўз дар се марҳила амалӣ мешавад: пеш аз ид, рўзи ид ва баъд аз он. Бад-ин минвол иди Наврўз қариб як моҳ давом мекунад.

Марҳилаи нахустин омодагӣ ба ҷашн буда, дар ин арафа хонаҳо ба қудуми баҳор тоза карда мешаванд, ки инро «хонабарорӣ» мегўянд; кўчаҳову мазорот ба воситаи ҳашари умумӣ, яъне бо ширкати аҳолии маҳаллот тоза карда мешаванд, ниҳолшинонӣ ва сафедкунии дарахтон ба таври оммавӣ дар шаҳру деҳот ба амал оварда мешавад. Барои пухтани таомҳои наврўзӣ чун ҳалисаву сумалак гандумҳоро рўи тахтаҳо чанд рўз дар ҳоли нам нигаҳ медоранд то майса зананд.

Рўзи ҷашнвора дар саросари кишвар сайри умумхалқӣ баргузор мегардад. Дар миқёси ҷумҳурӣ дар саҳни майдонҳои фарох миёни намояндагони вилоятҳо, дар миқёси вилояту навоҳӣ бошад байни вакилони ноҳияву маҳаллаҳо дар шакли мусобиқа тадбирҳои гуногуни зерин сурат мегиранд: бозиҳои гуногуни варзишӣ чун гўштигирӣ, бозиҳои шарқона, бузкашӣ, аспдавонӣ; баромади шоирону дастаҳои ҳунарии мардумӣ ба забонҳои тоҷикиву ўзбекӣ; саҳнаҳои ҳаҷвӣ; баромади наварўсон дар либосҳои рангоранги миллии арўсӣ; намоиши маҳсули ҳунари дастии ҳунармандони халқӣ, бозиҳои гуногуни халқӣ аз қабили тухмҷанг, хурўсҷанг, чиллакбозӣ, чавгонбозӣ ва ғ. Мактабиён дар ин рўз иди гулҳо ва парандагонро баргузор намуда, ба ин восита муҳофизат намудани табиатро ёдрас мекунанд.

Дар арафаи Наврўз занҳои деҳот ба ҳам омада, сумалак, мардҳо бошанд ҳалиса, ки ҳалим ҳам меноманд, мепазанд. Дар замони шўравӣ, ки таҷлили маросимҳои миллӣ «хурофот» эълом гашта буд, таомҳои наврўзӣ, аз ҷумла сумалак аз ҷониби шахсони алоҳида, ки ҳамасола бо ин кор машғул буданд, дар аробаҳо кашонида ва ба мардум фурўхта мешуд, аммо дар 15-20 соли охир қариб дар ҳама хонавода пухта мешавад, аз ин рў сумалакфурўшӣ дар дукону бозорҳо расм шудааст. Ҳар касе, ки дар дилаш ормон, дар пеши худ мушкиле дорад, ба умеди расидан ба ин орзу ва кушоиши кор дар хонаи худ «сумалак монда», ба мардум тақсим мекунад. Танҳо азодорон бо ин бовар, ки барои онҳо бехосият аст, дар муддати мотамдорӣ сумалак намепазанд. Тараддуд ба пухтани ин таомҳо одатан то бегоҳ тўл кашида, то нисфи шаб занҳо ва мардҳо дар алоҳидагӣ гирди дегҳои калон ҷамъ омада, бо навбат дегҳоро мекобанд ва орзуҳои нек мекунанд. Кўдакону ҷавонон ба онҳо дастёрӣ менамоянд. Танҳо саҳар таом мепазад ва ба аҳли деҳа тақсим мешавад. Мардум ба аёдати дўстон, беморон ва шахсони танҳову камбизоат мераванд. Агар дар аксари маҳалу макон танҳо ба шарафи Наврўз сумалак пухта шавад, дар баъзе минтақаҳои кўҳӣ, аз ҷумла дар ноҳияи Сариосиёи вилояти Сурхондарё, алалхусус деҳаи Хуфар ҳатто дар мавсими зимистон сумалакро аз орди майсаи гандум омода мекунанд.

Дар Самарқанд чунин расм маъмул аст, ки дар ин рўз кўдакону духтарони болиғ барои дидани наварўсону навхонадорон мераванд, ба ин шавқ, то бубинанд, ки духтари дирўза имрўз чигуна арўс шудааст, либосҳои ўро тамошо кунанд, ки одатан як соли дароз дар девори навхонадорон рўи сўзаниву кашидаҳо овезон мемонанд. Арўс ба онҳо хидмат мегузорад ва таъзим ба ҷо меорад, дастурхон ороста, ба ҳар як меҳмон ба по рост шуда, чой дароз мекунад ва ҳангоми гусели меҳмонон аз сандуқи худ савғотие дароз менамояд. Дар хонаҳо таомҳои баҳорӣ чун самбўсаву бичаки алафӣ, тунук, ширбиринҷ, сумалак, ҳалвои тар, нишалло ва ғайра омода мекунанд. Кадбонуҳои хона дегҳоро пур карда, «ситорапалав» (хўроки сахти биринҷдор, ки бар акси расми маъмул сабзияш на ҳезумӣ, балки нахўдӣ реза карда мешавад) мепазанд, аз ин рў ин рўзро ба истилоҳи ўзбекиаш «қазонтўлдӣ» (рўзи дегҳои пур) низ меноманд. Халқи мо меҳмондўсту мардумнавоз ҳам аст, хусусан дар навоҳиву деҳот ва кўҳистон ба меҳмонон, раҳгузарон ва ё мусофирон низ лутфу меҳрубонӣ менамоянд. Илтифотписандии онҳо ба ҷое расидааст, ки дар кўчаҳо баъди ҳолпурсӣ ё ҳангоми видоъ бо ошноён ҳатман «ба хона оед», «камтар нишаста равед», ё «биёед, чой менўшем» мегўянд, дар ҳоле, ки феълан дар қайди мушкиле ҳастанд ва ё аз паи коре равонаанд. Аз ин ҷост, ки ибораи «илтифоти самарқандӣ» машҳур шудааст:

Биё, биншин ба чашмам, эй парӣ аз рўи хурсандӣ,

Ба ҷон мегўям, ин ҷо нест таклифи самарқандӣ.

Ҷашни Наврўз дар вилоятҳои алоҳида ба ранги гуногун аст. Дар кўҳистон бузкашиву аспдавонӣ, гўштингирӣ ба расми анъанавӣ идома дорад. Масалан, дар мавзеъҳои тоҷикнишини ноҳияи Шаҳрисабз, аз ҷумла деҳаи кўҳии Ғелон дар арафаи ид маросимҳои «Суманак», «Наврўз», «Бойчечак», «Ҷуфтбаророн», «Сайри гули лола», «Гулгардонӣ» баргузор мегардад. Ҳангоми баргузори маросимҳои баҳорӣ аз тарафи баъзеҳо нақши Бобои Деҳқон ва Хирс офарида мешавад. Мардуми деҳа мўътақиданд, ки баробари аз хоб бархостани хирс табиат низ бедор мешавад, кишоварз акнун метавонад ба шуғли хеш машғул гардад. Гурўҳи духтарон зеботарин духтари деҳаро баргузида, ба дасти ў сабзаи гандумро мениҳанд ва ба сурудхониву рақс меоғозанд:

Наврўз расиду шоду хуррам гаштем,

Аз дафтари дай ҷумла беғам гаштем.

Дидему чашидем ба сад меҳнату ғам,

Охир ба гули баҳор ҳамдам гаштем.

Гиромидошти Наврўз ва эътиқоду боварӣ ба хосиятҳои нек, ба файзу баракоти он дар дили мардум реша давонида, дар хулқи онҳо фазилатҳои некро парвариш медиҳад ва инсонҳоро ба ҳамдигар наздик месозад. Мақоми ҷаҳонӣ гирифтани таҷлили ин идро барои ҳама муборакбод мегўям. Бигзор Наврўзи фархундапай василаи ҳамоиши ҳамдилону некбинон ва муждаи бедориву раҳоӣ аз зулмот бошад ва аз ҳар қалби ташнаи меҳру меҳрубонӣ муждагонӣ биёварад. Дар фолклори Самарқанд ин рубоӣ машҳур аст:

Наврўз шуду лолаи хушранг баромад,

Булбул ба тамошои дафу чанг баромад.

Мурғони ҳаво ҷумла бикарданд парвоз,

Мурғи дили ман аз қафаси танг баромад.

Барои мурғони овозхони дилҳои азизон парвози баҳорӣ муборак ва донаҳои наврўзӣ фаровон бод!

--
-D

Шоир андар синаи миллат чу дил

2010-08-09T13:57:00.001+05:00

Бо пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ Ӯзбекистон ва Тоҷикистон барин ҷумҳуриҳо соҳибистиқлол гардиданд, ки худ як хушбахтии бузурге буд. Шодем, ки дар ин даврони хушбахтии бузург зиндагӣ ва кор мекунем. Баробари пош хӯрдани ҳукумати шӯравӣ идеалҳои он низ ба партов рафтанд. Мо ба ҷомеаи тамоман дигар ва ба ҳар ҳол прагматикӣ рӯ ниҳодем. Дар чунин ҷомеа инсонҳо аксар барои сарватҳои маънавӣ не, балки барои сарватҳои моддӣ мекӯшанд. Як сабаби асосии дар кишварҳои капиталистӣ камфурӯш будани китоби шеър ҳамин аст, ки бо вуҷуди кӯшишҳои зиёд онон натавонистаанд ин камбудро барҳам зананд.
Аммо дар Ӯзбекистону Тоҷикистон баръакси ин ҳолро мушоҳида мекунем. Яъне шеърнависӣ бо прагматӣ шудани ҷомеа кам намешавад. Эҳтимол сабаби ин вазъи нишотовар қудрати азими анъанаи назмсолорӣ дар адабиёти ин ҷумҳуриҳо будагист, ки дар саргаҳи он нобиғаҳое чун одамушшуаро Рӯдакӣ ва султони ғазал Навоӣ дар мақоми ҷовидонӣ истодаанд. Ба ин сабаб хоки Самарқанд ҳанӯз ҳам бӯи қадами ин нобиғаҳои назмро дорад, ҳанӯз ҳам тухми гулҳои дар гулистони адаб коридаи онон гум нашудаанду ҳар баҳор сабзида, бо рангу накҳати тоза димоғамонро болида месозанд.
Шоира Дилшоди Фарҳодзод яке аз боғбонҳои ҷавонест, ки дар ин гулистон порае аз гулзори назми худро барпо кардааст ва он қадар гулҳои гуногуни хушрангу хушбӯй сабзонидааст, ки ҳар як соҳибзавқ беихтиёр офарин хоҳад гуфт.
Дар халқ мегӯянд, ки «пашша зиёд шавад, сол вазнин меояд, агар ору зиёд шавад, сол ба хушӣ хоҳад гузашт». Ман мегӯям, ки агар дар ҷомеа шоир зиёд шавад, ҳанӯз умед ҳаст, ки инсоф, инсондӯстӣ, самимият тантана хоҳад кард. Бино бар ин аҳли фаҳмро бо тавлиди боз як шоири худшиносу дилогоҳ ва ватандӯст табрик мегӯем.
Имрӯз шоир китобашро бо маблағи гароне аз ҳисоби худ чоп мекунад. Агар навиштани шеър ҷоннисорӣ бошад, ин тарафаш боз як қаҳрамонист. Ва ин ҷоннисориву қаҳрамонӣ ба Дилшод низ муборак бод!
Рисолати шоирӣ ба навъе рисолати пайғамбарист. Дар замоне, ки ҳама чиз ба пул хариду фурӯш мешавад, шоир чизҳое меофарад, ки онро бо ягон миқдор зару зевар харидан наметавон. Хонандаи закӣ аз маҷмӯаи мазкур хеле аз ин арзишҳои бебаҳоро пайдо хоҳад кард.
Инак, хонандаи азиз, дар дасти шумо китобест иборат аз варақҳои китоби дили шоир, ганҷи бебаҳои ӯ, ки барои шумо ирсол мекунад. Бикӯшед, ки ҳарфҳои бемонанди ӯро бифаҳмед. «Як қалам рӯшноӣ» - и ӯ ба роҳи дилатон рӯшаноӣ физояд!
Адаш ИСТАД,
нависанда.

--
-D

ғазалвораҳо

2010-08-09T13:43:00.001+05:00

Бар наҷоти ман садоятро фирист,
Ҷазбаи одамрабоятро фирист.

(Фарзона)

Бӯи ҷон,яъне,ки райҳонат фирист,
Дар ақоқиатри домонат фирист.

Ҳамзабони савсаниҳои ғамам
Ёсамини рози пинҳонат фирист.

Мавҷ андар мавҷи оби ҷӯ биё,
Ҳулбаворӣ то ба ҷононат фирист.

Боварамро бар шутури осмон
Муждае бо фатҳи осонат фирист.

Иксире бар коркарди хулқи ман
Дар мисоли зарри ҳамсонат фирист.

Ишқ дар мизи мудаввар з-офтоб
Мебарорад бонг: «Инсонат фирист!»

2009

* * *
Эй дӯст, эй дӯст, мавлои сонӣ,
Дар ҷон ҷоӣ, дар ҷои ҷонӣ.

Дар сӯхтани ман, дар сохтани ман
Беустухонӣ, беустухонӣ.

Борон борон бар киштаҳоям,
Дар боми ҷонам кун новадонӣ.

Аз беҳавоӣ то бар раҳоӣ
Зангӯлае зан бар бекаронӣ.

Аз ноумедӣ то муттакое
Бар ҷовидонҳо дар комронӣ.

2009

* * *
Чу Зӯҳрасту маро сайёра дорад,
Хаёлаш бар сарам паргора дорад.

Буридам аз висолаш дар таматтӯъ,
Маро дар фурқаташ парвора дорад.

Набигзорад равам, озод бошам,
Маро дар банди худ ҳамвора дорад.

На бигзорад фалак бо ӯ бимонам,
Маро бар даври худ овора дорад.

«Дилам дар ошиқӣ як чора дорад,
Ки худро ҳамчу санги хора дорад».

Наосад бар асои санги хоро -
Зи дасташ хора ҳам фаввора дорад!
2009

 Байт аз Мавлавӣ.

Эҳдо ба устод Шавкат Шукуров

To ба матлуб расидан корест,
Қосидон, дурии раҳ тӯморест.
(Бедил)

Дидан навишта дар раҳи устод туморро,
Мижгон ба ҷой то фурӯ нишонд ғуборро.

Аз нофаи ғизоли ғазал мушк то рабуд,
Аз такягоҳи обила овард виқорро.

Дар баҳ-баҳи ғазалсароиҳош бишканад
Хуршед ба чашми обии шабнам хуморро.

То бедилона зиставу бедил набудаем,
Афрӯхтаем ба санг санги қалби ёрро.

Тумори обила-ш зи балои адам кашад
Пои балокаше, сари фурсатшуморро.

2007

* * *
Ранг бизан содаро, сурати Аржанг соз,
Эй кабуд андар кабуд, бо худат ҳамранг соз.

Занг бизан, данг-данг ё чу калисои шаҳр
Ғулғула афкан, ба зангхории ман ҷанг соз.

Санг бизан тингу тинг, танг бикун тангу танг,
Танг дар оғӯши худ бо ҳама фарсанг соз.

Пардаи розат дар он пардаи соз андарун
Чанг бигир, дар навот нағмаи оҳанг соз.

Нақш мазан рӯи об, нақша макаш рӯи хок,
Сурати ҷони маро лавҳаи харсанг соз.

Бо тани танҳоиям тобу тавоноӣ ку?
Тоб мазан, бар табат толибу ҳамранг соз.

Эй ту басе ақлу ҳуш, эй ту басо отифа,
Ову ба ҳамсангият тoза бафарҳанг соз!

2008

* * *

Хуршедсуроғ омадам андар талаби ту,
Бо ҳадяи як бӯсаи пайғом ба лаби ту.

Дар машраби ту бодасифат ранг биёрам,
Дар хуни ту софӣ шаваму дар тааби ту.

Ту тоҷи саодат ба сари маснади оҷӣ,
Ҳам барраи нуре ба дили гурги шабӣ ту.

Рӯшан дили моро бикун аз партави ҳуснат,
Кӯшо ба расидан ба мақоми заҳаби ту.

Дар маснади яктоиву пайдоиву пинҳон
Ё раб, чи рабӣ ту, чи рабӣ ту, чи рабӣ ту!

2007

* * *

Ранги ту бар ман задаст, доғи ту бар
ҷони ман,
Эй шарари хуни ту дар раги имони ман.

Шодии комили ман, ҳасрати соҳили ман,
Эй малакут, эй шаробкосаи паймони ман!

Бин, ки ҷаҳон мезанад ханда ба шайтони фан,
Пушти ту, эй марҳамат, пушти ту, раҳмони
ман.

Сода бувад, кӯдакист моли раҳоварди ман,
Дарс бигӯ, ҳудҳуди мулки Сулаймони ман.

Рашки ту бар ман бувад чашмаи чашмони
санг,
Ҷуз ту аз они киям? Они манӣ, они ман!
2007

* * *

Ба маҳрамони рози навбаҳориям дилбанд,
Шукуфасо ба қайди сабзшохаҳо побанд.

Зи боғбони худ ҷуз ин надорам илтиҷо,
Ту навдаи ниҳони худ ба ҷони ман пайванд.

Нумӯи ҷони мо ба завқи килки худ бинмо,
Ба зарҳале нурониям намо тилооганд.

Равам ба ласми дасти ту, замона они ту,
Биё, ба ламси дасти худ дари фаноро банд

Мабош, гӯ, гули зардолувони эҳсосӣ,
Маро намо ба шохаҳои деркушо гулбанд.

2007

* * *

Шамси манӣ, офтоб, рӯи худ аз ман матоб,
Сояравам, соярав, тобу табӣ, тобу тоб.

Рози каломи манӣ, сози саломи манӣ,
Боз мароми манӣ, оби ҳаёт, обу об.

Шор ба шарёни ман, ҳастиии беҷони ман,
Шурби шараркони ман, ноби набид, нобу
ноб.

Хез ба чашмони ман, рез зи мижгони ман,
Без ба домони ман машғалаи обутоб.

Оҳ, ки ман хастаам, воҳ, чи норастаам,
Дар дили зангӯлаам, хоби хапу хобу хоб.

То ки шакароб занам бар рухи ту аз ҳубоб
Дар раги худ, баҳри ман, набзи маро
кобу ёб!
2007

* * *

Дар ғайби ту ниёзу нози мост бепадар,
Ашке ғариб дар нигоҳи мост бепадар.

Тифли ҳазор орзуи мост бенасиб,
Дасти ҳазор ҳавсала бепост бепадар.

Сӯзи тамуз зад ба устухони тирамаҳ,
Сози баҳор чун ҳути сармост бепадар.

Рози ҳазор оини шукуфтанӣ туӣ,
Ҳар роз гунгу ишва бесадост бепадар.

Оби ҳаёт деҳ, ки бар ҷони худ барам,
Бо Суҳроб ин ки норавост, э падар!

То бозубанди бозуи уммед бастаам,
Кай шонаам зи панҷаат ҷудост, -
бепадар!...
2007

* * *

Атри фаранг заҳида аз домани ақоқӣ,
Гӯӣ, ватан гузида дар домани ақоқӣ.

Бар шохаи ҳавасҳо вобаста қалби моро,
То аз ҳаво бурида гулпирҳани ақоқӣ.

Як шаҳр бар димоғаш дуди ҳавас нишаста,
То шӯълае ҷаҳида аз гулхани ақоқӣ.

Гаҳ мебарад шамолак гесуи атри ӯро,
Аз чор сӯ вазида бар хирмани ақоқӣ.

Дар ҷилвагоҳи ҳастӣ мисли парӣ нишаста,
Чун ҳеҷ кас надида ёсумани ақоқӣ.

Бӯи ҷигар кашонам дилшуда аз ҳавое,
Бӯи дигар шамида дар гулшани ақоқӣ.

То шарҳа – шарҳа гаштам бо шарҳи
қиссаҳоям,
Гӯӣ зи ҷон бурида дар ҳовани ақоқӣ.

Бӯи висол наёрад то бар димоғ, фардо
Дасти касе надида бар домани ақоқӣ.

--
-D

ДАЛФИНВОРӢ

2010-08-09T13:37:00.001+05:00

Шунавидам, ки ӯ
Мерақсад дар об,
Мехонад,-
ҳавасафзои ман аст!

Аммо ман, ки шиновар нестам,
меғарқам...
Даври ман мерақсад,
Даври ман мехонад:
"Ту дигар бол бикушо,
Пой биҷунбон,
ки шиновар бошӣ
то ба кай ғарқ
дар андешаи ёвар бошӣ?
Ки биёяд ба хаёли туву
соҳил бирасонад...
Ёварат ман,
Дигар ҷуфти туам.
Ту парандозӣ пар андоз,
Парафшонӣ биёмӯз дар об,
Чун дигар чун бирасем бар соҳил?!"

Бояд омӯхт аз ӯ,
ки чи сон чарх бизанӣ
андар ин саҳмгин обон.
Ту нигаҳ кун
чи орому чи мавзун
ва латиф мерақсад,
Аз ҳама моҳии анбар беҳтар,-
Далфини ман!
2008

* * *
Ту моҳии анбар нестӣ,
ки дар шариати обҳои саҳмгин
шиновар аст,
Ту як далфини раққос
дар мавҷҳои озодӣ,
Ҳар ки мафлуҷ дар об аст,
ту ба шодӣ
ба рақс мекашӣ,
Аммо чи гарон мечархад
моҳии анбар...
Аз ин ҳавос нигаронам,
ки бар ту нигаронанд.
Маро ба рақс бихону бираҳон,
Бо муҳаббат ту, ки мечархӣ...
2008
* * *
- Далфинвор
Дар мавҷи андешаҳоям мечархӣ,-
Зеботарин дастхуши авқотамро
рӯи об мекунӣ…

Ба бозувонат, ки қасам хӯрдаӣ,
Мушакҳои шодиямро
ҳамеша варзиш диҳӣ;
Ҳайронам, ки чи гуна
Далфини ормонамро
Ба рақс овардаӣ,
Дар ҳавзаи ашк,
ба рақси шодӣ?!
- Ба тавони ошиқона,
Ба поси хотири марвориди ишқ,
Ба поси хотири марвориди ишқ,
Ки ҳама бол заданҳои дигар
Ранги мадҳуш рафтан
Ва ҷонбозист
Дар соҳили беоб.
2008

* * *
Исми ӯ Далфин аст,
Дар обҳое, ки ман ғарқ мешавам,-
Дар кӯли чашмонам,-
Бо кӯлбори пошхӯрдаи ниёзи раҳоӣ
дар муштҳои вошудаи ман,
Бо гӯшборҳое аз насиҳат
дар гӯши пурношудаи ман,
Бо тамоми харобиҳоям,
ки дар мурдоб варамидаанд,
Аммо
Дар истинос бо садои ӯ
Зи шикаст раҳида,- ворамидаанд.
Дар истинос бо садои ӯ,
орамидаанд…
Исми ӯ Далфин
дар оби ҳаёт аст.
2007

--
-D

Мӯише дар шонаи килк

2010-08-09T13:25:00.001+05:00

ҚУРБОНӢ
Овардаӣ:
Қурбонии лабҳоятро
дар сано,
Қурбонии гуноҳатро
дар фохтаи нигоҳ,
Ба дӯши панҷа тифли ашкатро...

Дили дасти ту сафед,
Дасти ту мӯъҷизае,-
Яди байзои Худованд!
Ту устухони соқаву бозуро
Барои гармии гулхандаи гулхан
гузоштаӣ,
Маро ҳам,
Маро ҳам гумоштаӣ,
Ки як-як ниҳам устухонамро,
Вақте ки сангҳои дилро ба ҳам задаем.

Мо ҳама бояд сангҳои дилро ба ҳам
занем,
Устухонҳоямонро рӯи ҳам бигзорем,-
Барои гармии оташи ҷовиди муҳаббат.
Қурбонии табҳоро,
Қурбонии лабҳоро биёварем.
Лоақал ду фохтаи арзи саломро
Ба саломхонаи фариштагон равона
кунем...

СОАТИ ОХИРИН

Соати охирин аст.
Бояд боварамро бо худ бигирам
Ва умедамро ба ҷайби дил...

Бояд тамоми шаб роҳ равам
Бо васвасаи шайтонаробаи саҳар,
Таъхир накунам.
Дар аз дарун бастааст!
Оҳ, на!
Калид
Дар тиҳигоҳи аъмоқи ман уфтодаст!!
Барқи чашмонам хомӯш,
Бояд ба расми бобоӣ машъали дилро
бияфрӯзам...
Деворҳо соатамро месоянд
дар кафи хокӣ.
Бояд бадар шавам, бадар,-
Соати охирин аст.

Ёд дорам, к-абадият
дасти маро мепурсид.
Биравам,
Лаҳза - лаҳза ҳамели ҳастиямро
Бар қадаш овезам,
Бо манаш омезам...
Куҷост калид дар ин тиҳигаҳ?! 2008
ХУРШЕДИ ТАНҲОӢ

Ман ғуруби хуршеди танҳоиямро медонам
Медонам,
Ки дар сӯи фардои ин сайёра
дамодами як танҳоист.
Аммо
Моҳи мӯҳлати ҳиҷрон то ба ҳол
Нимаст чун ҳилол.
Нимаст қалби ман дар маътали висол
Торик сарат, ҳон!
Кай чашми моҳи мӯҳлати ҳиҷрони моро
Бо ашки шодӣ пур мекунӣ?
Кай чашми моҳи мӯҳлати дидори моро
Равшан менамоиву масрур мекунӣ?
2009

АДОЛАТИ ОЗОДӢ

Ба ман ин шариат
Аз осмонҳо фарз аст,
Ки озодист,
Ман тамоми ин моҳ озодам.
Тамоми моҳ масти шароби хаёлам,
Тамоми рӯз бар кулчаи хуршед даст
мезанам,ки ҳалол аст.
Агар ин моҳ бувад мӯҳлати парҳез,
ҳанӯз ҳилол аст!
Ман ин мӯҳлатро ба сол пурра мекунам.
Зеро ҳар рӯз нокомилам,
ҳар рӯз ноодилам,
ҳар рӯз хатокор…
Тамоми рӯз бар кулчаи хуршед
даст меёзам,-
Бар рӯзиям дар рӯза,-
Ба ман ин шариат
Аз осмонҳо фарз аст,
Ки адолати озодист.
2009

ҲАҚИҚАТИ РӮЗ

Худованд шабро сафед накард.
То ҳақиқати рӯз рӯшан бошад.
Танҳо чароғи ҳикмати Моҳро бар зулмати
он овехт,
То бидонем, ки бадру ҳилоли таҷаллӣ дар
ҳаракати мост.

Мо чу Моҳ наздик ба Заминем-
Сарду сиёҳ…
Чӣ мешуд, агар дили Офтоб наметапид?!
Чӣ мешуд, агар ба Моҳ наметобид?!
Чӣ мешуд, агар касе намегуфт:
- «Дӯстат дорам!»?
2009

ЛУТФИ ХУРШЕД

Дилат дар уқёнусҳо
об мешавад барои мо.
Ва ту дар дили баҳрҳо
қаҳрҳоро мегудозиву
бухор мекунӣ.
То бо соиқаҳои сӯзон
бар соябонҳои абрӣ
рахна мезанӣ.
Ва метаровад, метаровад
таровати борони раҳмат
ба рӯи мо.
Соябонҳои абриро мебандӣ
Ва шамсияро боз мекунӣ.
Мо намеёбем,
ки дар пушти сояҳомон паноҳ ёбем.
Ту, ки дилӣ тамом,
Аз тирагиҳомон мегузарӣ.
Хуршедро мефиристӣ,
Ки меояд
Ва сараввал кулоҳашро мебардорад
бар салом.

2007

БА ШАҲЗОДА

Модарат фаввораи орзуҳост,
Кафи дастони дуояш кабӯтарбоз,
Модарат шохаи пурэҳсоси ҷавонасоз...

Ту тоҷи булӯрин бар сари ин фаввораӣ,
Атласи рангинкамонҳоро инъом гирифтаӣ.

Ту он кабӯтарҳои таманноро
ба сути шавқ
дурҳо парронида,-
Болотар аз гумбазҳои сабзи Самарқанд,
Бигӯ, ай дӯст, куҷо расидаӣ?

Мо ҳам фаввораи орзу гаштаем
Ва кафи дасти дуомон кабӯтарбоз,
Бо ҳавои парвоз.

Бигӯ,
Бигӯ, ай паррандаи рӯзномасоз,
Осмон он ҷо ҳам сиёст?
Борони нафсу шаҳват беибо боро?
Ту бо пари хеш
кадом калимаро
хоҳӣ такрор
бинвисӣ?
Аз ман намепурсӣ?
Аз мо, ҳавопаймоён...
Метарсам ...
Метарсам,- аз ин борон
аз он осмон.

Нигар,
Само аз дуди дудмони мо гулӯгир аст!

Метарсам, ки шавқи парвозро
дар синаи осмонам
фурӯ биншонам.
Ва натавонам
бо килки пари хеш
мукаррар нависам
аз ҳарфи "Ишқ"...

Модаратро гӯ,
Кабӯтарбозӣ кунад.
Бигӯ, фавворавор кабӯтарбозӣ кунад.

2007

БА МАНЗУРА

Ба ӯ гуфтам,
Ба саршортарин духтар, аз покизагӣ,
Ба пурбортарин духтар, аз ҳаёву утуфат,
ҳушёртарин, аз андешаву завқ,
Манзуртарин, аз латофат,
Мармузтарин, аз ормон.

Ба ӯ гуфтам, ки вой,
мардумаки мардони мо мурдааст!
Мардони биноро аз кадом бино пайдо
кунем?!

То содадухтарони садоқат, самимият, вафо;
Содадухтарони дур аз найранг,
дур аз дабдаҳои пӯк,
дур аз тафохурҳои беҳуда,
дур аз риё;
Содадухтарони мураккабро,¬ аз покизагӣ,
аз ҳаёву утуфат,
андешаву хаёл,
аз шавқу завқ,
аз ормонҳои воло, бонӣ кунанд.
Содадухтарони мураккабро, пуштибонӣ
кунанд,
То соқаҳои рӯйиш
гулдухтарону гулписарони тозаустухон
бар биёварад,
То аз гиребони замон
бӯи маъсумият
сар бароварад.
2008

МИНУИИ САБЗИШ
Сабзинаи арча...
Чи хуне ба рагонаш,
Ки ҳамасола ҷавон аст?!
Ҳама зангори ниҳонаш,
ки дар рӯш аён аст,
ба чи шуста?
Бехазон,
Вораста, - аз он хок, ки руста.
Шаби милоди Масеҳ
Тоҷ бар сар,-
Ба шаҳриёрӣ расида
зи минуии сабзиш...
2008

ДАР ПАХТАЗОРОН
Таҷрибае сӯфиёна
дар пахтазорон софист:
Вақте донишҷӯёна
ҷисматро ба риёзат мекашӣ,-
Дар домани саҳро
Доман –доман аташро
Бар тоқати фарсо, мекашӣ,
Ва дар сояи ҳаловат
як косаи нилобии осмонро менӯшӣ.
Сипас, дар ғуруби орамиш
Таҳи як тарона
аз дилҷӯшӣ
чарх мезанӣ, чарх мезанӣ,чарх.
2008

ШАРОБИ ДЕР

Шароби тозаро
дар машке нимадошт
мӯъҷиза бинмо,
зи оби ҷони мо.
Боракаллоҳ,
Агар туро гӯянд:
- «На об ин аст,
Шароби ноб ин аст,
Ниҳодӣ дер чаро
ба хони мо?!»
2008

ЛОЛА

Ин лола зи тухми бефано рӯида
Ва ба хун шуста шуда.
Агараш бод
косаи коми варо
мешиканад,
Зарфи тиллоии имон-ш
Холис аз ҳар тиллост,
комил аз заъф.
Чу баҳор кӯзагар аст,
Метавонад, ки дигар
биниҳад бар кафи ӯ
Ҷоми коме
зи шароби абадият...
2007

НӮШДОРУ
Ниқор мегирам аз нафс
Дар иҷтиҳоди гурдофаридона
Бо сӯҳроби ақлу ҳисс.
В-агар захм гирам,
Барои нӯшдору
Баҳри як тан зан
Сӯи сарои султон
месипарам раҳ.
Дилам мегӯяд,
Ки дар ин роҳ
Аз рустами ҳар пиндор бигзарам.
Дилам мегӯяд,
Ки наҳаросам ва навмед набошам:
Нӯшдору он ҷост!
2007

ПАЗМОНӢ
Cӯзанаквор
Дар обсабзаҳои чашми ман
Тухм гузоштаӣ.
Ва рӯи шохаи мижгон
Ҷои поятро
Вогузоштаӣ...

Туро ин субҳ
Дар шабнами мушаъшаи хоҳиш
Бар рӯи барге аз соқаи ларзони изтироб
Гармтар аз офтоб
пазмонам.
2009

БЕҲТАРИН ШЕЪР
Беҳтарин шеърамро
Бар дастҳоят насб намудаӣ
Ва дар сари кӯҳи ормонҳо
Оташ задаӣ.
Ту –
Гулбуттае дар хобиву рӯъё,-
Обӣ, обӣ, обӣ.
Ман –
Бар буттаи оташ
бӯтаи аташам,
То нашкофӣ
чашмаи чашмонатро
Чӣ гуна пур шавам,
Агар нахонӣ,
Чӣ сон гӯё?!
2008

ПУШТИ ПУШТА

"Аламбардорони миллат" бебайрақанд,
Бе байрақи сафеди сулҳ.
Дар асбҳои ҷаҳл месипаранд раҳ.
В-аз дасти деви нафс
ҷонҳояшон
кушта мешавад.
Номҳояшон
ҷовидонӣ
пушти пушта мешавад.
2007

¥ОЛО

Солхӯрдагон мегӯянд сарҷунбон:
"Дар замони мо чунин буд,
Дар замони мо чунон..."
"ҳоло" даврони кист?
Агар сол хӯрам, хоҳам гуфт:
"Акнун замони ман оғоз мешавад,
Даврон хоҳам ронд..."
2007

РОЗЕ АЗ «КУҶО»
Эзади дӯстдор!
Он роз, ки ҳанӯз ба чашмам начамидаст,
Ба лаби суфраи гӯшам нанишаста
Ва нишонии дили ман зи "куҷо" меҷӯяд,
Дар куҷоҳо рӯёст,
Дар кадомин лаб гӯё,
Тапанда дар дили кадом рӯъёст,
Куҷо равам, ки муҳайёст,
Куҷо равам,
Эзади дӯстдор?!
2007

МУҲР
Муҳри танҳоим
дар заҷр
ҳаҷри туст.
Мезанам онро
Ба пои номаи дил,
Ба рӯи сафҳаи сина,
ки бинвишта:
"Ҳикмати танҳоиям
бинмой дар ҳамсоягӣ
хуллас, хулоса"
2007

ГАНҶИ ИМОН
Ганҷи муҷаллоро
Дар зарфи гилӣ мебарам.
Роҳравон
туро мавъиза мекунам
ба як соя.
Ва дар бисмиллоҳ мегӯям:
"Ба номи ишқ,
ки дар гавҳари хун
хулқҳоро тарбият кард..."

2007

МЕЪРОҶИ ЗАНОНА
Рӯи шонаи дарахт,
Пушти девор
Ва рӯи ин мизи кор,
Ҳар ҷой, ки овехтанист,-
Дори шонаи туст,
То сари гаронамро
Барои гиристан овезам,-
Дар интиҳои заъф
даст ёбам
меъроҷи занонаро.
2007

АЗ ХИЗОНАИ САМОВӢ
Нигоҳи солимат
Мисоли ходими барқ
Ба ноқили раги тақво
Вуҷуди ҷудатро
Аз имтиёзи ҳамешагии рӯшанӣ
баҳравар сохта.
Ба ҳақ, чашмат ин хазина
аз хизонаи самовӣ охта!
2007

АЗ ПАРТГОҲ
Эй биё,
бар хобгоҳи ман биё,
Ман фиканда бар тани танҳоӣ-
бар партобгоҳи ман биё.
Эй биё, девонавор,
Ҳар чи аз ман парт шуда
дар партгоҳи чоҳи хомӯшӣ,-
Пуртабассум
ҳамчу дастоварди ноёбе
бурун ор.
По фуруд ор бар ҳарими хобгоҳам,
То ҳарамгоҳи вуҷуди тозаат берун биёр...
2008

БОЗУБАНДИ УМЕД
Ман ба бозувонаш сар супурдаам
Ва дар оғӯши ӯ асирам.
Медонам:
Бо тоби бозувонаш
шабпараҳои яъсамро мегурезонад,
Дона – дона завлонаҳои дардамро,
мерезонад.
То ин ки қимати озодиямро баршуморам.
Шодиямро
Аз инҳисори ормонҳо
дарбиёрам.
Ман тамоми умедамро
бар бозувонаш бастаам
Ва дар асораташ растаам.
2006.

АТАШҲОИ ДАРГИРИФТА

Ишқи ту боронест,
Ки бориданист
бар аташҳои даргирифтаи ман,
Меборад, меборад…
Ва бо дастҳои оби ҳаёт
Ба марзи синаи ман
Гули оташ мекорад.
2006

ИМРӮЗИ НОРАСИДА

Метавон тамоми фардоҳоро тай кард,
Тамоми интизориҳоро таҳаммул.
Барои фардое,
ки охирин аст
ва нахустин.
Барои фардое, ки идомаи имрӯзи
ҷовидонагист,
Мо фардоро, -
кайҳост, ки оғоз кардаем,
Магар имрӯзро, ки норасида
анҷом ёфтааст.
2006

ГАРДОЛУДИ ҲАВАС
Ҳаваси ҳудҳуд шудан,
Палоси роҳ- роҳ ба роҳи ту андохтан
Ва бо ҳар муждаи хуш
тоҷи ифтихор бар сари ту охтан,
Дерест,
Чу занбӯри асал
Шохаҳои ёсуманиро
намуда гардолуд.
2008

НОНИ САМАРҚАНДӢ
Чӣ тазоде!
Ҳоло
Гандуми меҳр камёбу гаронбаҳост,
Аммо,
Нонвои даҳр,
Ягона нони самарқандиро,
ки сард менашавад он,
Яксон ба деҳу шаҳр,
намудааст арзон!
2008

ХИШОВА
Кош мешуд қалбҳоро шудгор кард,
Тухми садоқатро кошт.
Ва навбарашро ягона кард.
Кину бухлу ҳасодатро
Хишова карду бардошт.

Кош мешуд ситораи офтобро
аз бурси осмон гусехт,
Ва ба мехи синаи хонаи торики ман
овехт…
Кош метавонистӣ
тирезаҳои маро аз соярав кӯчонӣ,
Ва ба офтобрӯя бинишонӣ.
Кош...
2008

МАВСИМИ ДАРДОЛУ

Мавсими пухтани зардолу
Дар манзили имрӯзии мост.
Фардо
Мавсими рехтани дардолу
Дар зери дили пост.
2007

ҶӮЙВОРӢ БА ҶӮЙБОР
Ҳеҷ сайёде дар ҷӯи ҳақире, ки ба гувдоле мерезад,марвориде сайд нахоҳад кард. (Фурӯғ)
На!
На он буд марвориди ишқ,
Ки маро дар садафи оғӯшат
Менамуд қатраи об.
Набудам ғаввос, оре,
Намедонистам,
Ки марвориди ишқ
Набувад дар ҷӯйбор,
Ки ту ҷӯйвор будӣ...
2008

НАМОД
Намои чашми ӯ
Оғози номаест
ба лавни сабз.
Намои дидаам
Ду чакраи чакида аз сиёҳист,
Ду нуқта
дар идомаи нома
чу рамзи «сӯҳбат боқист».

Ту нуқтаи саввум
дар ин ошиқонаӣ,
К-оғоз мекунӣ
анҷомро,
ай ишқ! 2009

ПАСАНДОЗ
Агар орзуямро набишканад,
Агар фари судаамро фаррух насозад,
Агар натавонам бозубандро ба бозувонаш
бандам,
Бисоти ормонҳоямро мекушоям,
Борониямро мегирам.
Ва тикаи шодиямро пасандоз менамоям
барои фардо.
2009

БЕНАМОЗИҲОИ ҲАВАС
Хаёли рӯи ту,
Рӯъёи ту
андар ҳарими хонаи чашмам
ҳама сӯ мекашад тасвир.
Зулайхои ҳавасҳои маро
дар шабгуми коме
намояд пир.
Худоё, бенамозиҳои ӯро деҳ татҳиру
раҳояш кун,
Ниёзе дораду бо оби ишқи пурсафои худ
равояш кун!
2006
ПАЗИРОӢ
Ман аз қабурғаҳои ту рӯидаам,
Ва дар шонаҳои ту н – орамида
мӯидаам.
Ман аз оби рӯи ту костаам
Ба авҷи ҳар ниёз, ки хостаам.
Маро бар салиби шонаҳоят бикаш,
То бо гуноҳи мардумакони дидаам
бимирам.
Ва ё бар самимияти нигоҳат бихон,
То дар мавҷи сафояш таъмид бигирам.
Маро бо оташаке дар хонаи қалбат
пазиро бош. 2006

ҚУИ ИШҚ
Ишқ дар ҳавзаи чашмони ту қуяст.
В-аз ду раҳ метавон шикораш кард:
Ба ҳақиқат,
Ба маҷоз.
Ба маҷозаш ба пари коҳи каҳе менарасем
(Мепарад қуи парандоз).
Ба ҳақиқат- ба парвоз,
Ки нишонии нишон аст.
2006

РОЗИ ОФАРИНИШ
Ва занеро ниҳод бунёну
ба бар кашид.
Зи шонаҳои ту на,
ки аз об.
Зи азоб, зи тирагӣ
ба чирагӣ...
Ва бозувонашро
бар сари ҳарими ӯ
чу соя дарфиканд.
Либоси бевагӣ зи ӯ
ба номи хоси ҷовидонагӣ
бадал намуд-
бадар намуд,-
Чу бар никоҳи худ гирифт –
ба бар кашид.
2006

ХОНАЕ ҲАСТ
Хонае ҳаст,
К-аз тасаввури ҳузурам мешавад гарм,
В-аз хаёли инъикосам оинеш дар худ
намеғунҷад.
К-аз фиғони интизориҳо
гулӯи тугмаи бобаш гирифта,
В-аз эҳтирос
мешавад тирезаҳояш бозу гаҳ баста.

Хонае ҳаст,
Ки сахт аз баҳри ман
мезанад, гӯӣ, дилаш гум-гум,
Ва андар роҳи ӯ
қалби ман шабгум.
Биё, то ахтар афрӯзем...

Хонае ҳаст,-
Дар ҳисори ормонаш дар ин сармо
Ман ба оташдони дил
Шохаҳои хушки ҳасратро фиканда,
гарм месозам вуҷудамро. 2006

ТАЪМИДИ МОҲ

Аз тамошои Замин маҳтоб
Мешавад пур,
Мешавад пир.
Сӯҳбаташ дар баҳри чашми меҳрамвоҷат
Мешавад даргир.
Мекашӣ ӯро ба хеш:
Чакра – чакра мечакад маҳтоб.
Ва ту бо фавҷ- фавҷи чашмаи нерӯ
Мекуниаш ғарқ-
Мекушӣ сархуш
Мекушӣ хуш!
Рӯз
Рӯзе,
Оқибат рӯзе
Фаркани маҳтоб
Қатра –қатра мезаҳад дар об:
Мебарорад сар
Аз зулоле як ҳилол –
Нағмапардоз – нағмаи иқбол!

Ва чун андар нигоҳи ту-
Розгоҳи ту
Сӯҳбати мо мешавад даргир,
Суоле аз ту дорам, ки "Ту Яҳёӣ ?
Кӣ ҳастӣ пас оё
Аҳуроӣ
Ва ё Исо?..." 2006

ДАР САМАРҚАНДИ ДИЛАМ
Дар Самарқанди дилам хуррам кафи
хокест,
Ки тар чун хоки Тарлох аст;
Зи файзи чашмаҳои обшорон,
Зи файзи чашмҳои меҳрборон,
Зи файзи лолаи қалби нигоре,
Тапишҳои дили уммедворе,
Дуои сабзи дасти шохсорон.

Дар Самарқанди дилам
дар гардани покосмонаш
Аз ҷалолу ҳашмати масҷиду меҳробу
мадорис
в-аз манор
Як чалипое ё гӯӣ, ки тӯморест овезон…

Дар Самарқанди дилам
як мушт тарлохест,
Ки волотар
ва гӯётар бувад
аз кӯзаҳои пуштаи Афросиёб! 2008

1. Афросиёб – номи ҳозираи шаҳри тоисломии Самарқанд.
2.Эҳтимол калимаи «Тайлоқ» (зодгоҳи банда) аз решаҳои «тар» (нам) ва «лох» (замин) таркиб ёфта бошад.

ФАСЛИ НОБУДӢ

Ман аз овони гаҳвора аҷаб пиронахӯ будам,
Гузашт айёми пириям, кунун фасли шубобам деҳ.
(Фарзона)

Надонам кай ба охир мерасонам фасли пириро,
Ҷавониро кашонам то зи нобудӣ сари оғоз.
Ниҳоли килки ту бар сафҳаи барги вуҷуди ман
Тароватро, саодатро, шағафро то кунад эҷоз.

Надонам кай зи шодӣ мистари рагҳои ман пайдо
Шавад дар пӯсти нозукам ба пои номаҳои шавқ.
Ки кай ман меравам аз худ дар оинаи худӣ,
Ки кай бахшоӣ моро дар ҳузури хеш ҳоли завқ..

Надонам кай ба охир мерасад ин фасли нобудӣ...

2007

САРТОРИКИ ҲАВАСҲО

Хатоҳояшро ҳак хоҳад кард, ба хок,
Гунаҳҳояшро нақш хоҳад зад, бар об,
Гузаштаҳояшро ба ёди бод хоҳад андохт.
Ва сарторики ҳавасҳояшро
Дар тоби ситорае хоҳад гудохт.
Тухмаи меҳрро дар моҳ хоҳад кошт.
Ва дидагонашро рӯшан хоҳад кард ,
Тифли эҷодашро
Дилшод ном хоҳад гузошт.
2008

--
-D

Пораҳои сапедтора

2010-08-09T13:14:00.001+05:00

ПОРАҲОИ САПЕДТОРА

* * *
Килки нигоҳатро
Бар меҳбари чашмам бибар
Ва савгандномаи садоқати ишқро
Дар синаи ман мӯҳр бизан.
2006
* * *
Шурби шодиро
Дар зарфи ҳамеша менӯшам,
Ки аз хуни хуршедии туст
зарҳалаш.
2006
* * *
Ишқро
Дар чашмонаш обӣ,
Дар нигоҳаш рӯшан
Ва дар дилаш ба хун полудаӣ,
Ки ин кафорати гуно-ст...
2006
* * *
Чандин чаҳормоҳа ҷорӣ шуду
ба меод расидаам.
Ҳон, муфтии осмон!
Гунгу торикам аз танҳоӣ,-
Мешавад оё
бо Бахт
дубора издивоҷ кунам?
2007
* * *
Ҳувайдост
Рӯи ҳар он чи ниҳону пайдост
Нақши номи ту,
Ки теморе сувайдоист
тӯмори диламро.
Ман киям?
Захми чашмони касон чӣ?!
2007

* * *
Дурдасти осмон
Дар дидагонат дастрасанд.
Аммо
зи сахтиҳои замин
ту дастнорас...
2007

--
-D

Az majmuai "Yak qalam rushnoi"

2010-05-10T16:25:00.001+05:00

ТАРЧУМАХО АЗ АШЪОРИ ШУАРОИ ГАРБ

(Барои маслихати муфидашон
дар тарчумаи шеърхо ба тарчумон
ва шоири самаркандй Акбар Пирўзй,
хусусан ба устоди забони англисй
Роберт Клайн ташаккур баён мекунам.)


ФРЭНСИСИ ЭССИСИИ МУКАДДАС
ДУОГУ БАХРИ ОСОИШ ВА МУХАББАТ
Худовандо, бисоз асбоби осоиши худ
манро,
Бифармо, то бикошам чои кина тухмахои
ишк;
Ба чои ранчу озор- авфу бахшоиш,
Ба чои шубхаву шак -тухмаи имон,
Ба чои ноумедихову яъс- уммед,
Ба чои тирагихо равшаноиро,
Ва шодиро ба чои тухмаи хирмон.

Аё раббам, бифармо, то набошам ин
кадар толиб,
Тасаллоро, магар бошам тасаллибахш,
Факат худро, магар то дигаронро беш
бошам аз паи фахмиш.
Магар то дигаронро беш шавам
дўстдортар аз хеш

Азеро дар хамин бахшоиши моён бувад
бахшиш
Ва омурзида хастем мо дар омурзиш.
Ва дар марг аст хаёти човиду зоиш.

ST. FRANCIS Of ASSISI (1182-1226)
PRAYER ON PEACE AND LOVE
Lord, make me an instrument of your peace,
Where there is hatred, let me sow love;
...where there is injury, pardon;
...where there is doubt, faith;
...where there is despair, hope;
...where there is darkness, light;
...where there is sadness, joy;

O Divine Master, grant that I may not so
much seek
...to be consoled as to console;
...to be understood as to understand;
...to be loved as to love.

For it is in giving that we receive;
...it is in pardoning that we are pardoned;
...and it is in dying that we are born to
eternal life.

****
ВИЛЬЯМ ШЕКСПИР
СОНАТАИ 17
Байтхоямро кй хохад кард бовар окибат рузе,
То фарохам гашта аз таърифи арзиши сазоворат.
Асли хуснатро набитвонад, ки бинмояд зи ту аммо,
Байтхои ман, ки хамчун турбате андар ба худ дорад.
Метавонистам агар гирам ба тасвир хусни чашмонат,
Дар шумори бехтарини бехтарон зебоии зотй.
Шоядам ояндагон гуянд, ки «ин шоир чй каззоб аст,
Кай тавонад чехраи хокй шавад ранги самовотй».
Ин мабодо, то шавад беэътино чун харзагуи пир
Зардгун авроки ашъорам, ки харчи хаст, моли туст.
Ё шавад бехуда хамчун харзахои шоире мачнун,
То нагуянд «як навои кухнае-андозае аз уст»
Аз казо мебуд агар фарзанди ту андар хаёт, албат,
Менамудй зиндагй дар байти ман, дар насли
фарзандат.

WILLIAM SHAKESPEARE(1564-1616)
SONNET 17
Who will believe my verse in time to come,
If it were fill'd with your most high deserts?
Though yet, heaven knows, it is but as a tomb
Which hides your life and shows not half your parts.
If I could write the beauty of your eyes
And in fresh numbers number all your graces,
The age to come would say 'This poet lies:
Such heavenly touches ne'er touch'd earthly faces.'
So should my papers, Yellowed with their age
Be scorn'd like old men of less truth than tongue,
And your true rights be term'd a poet's rage.
And stretched metre of an antique song:
But were some child of yours alive that time,
You should live twise; in it and in my rhyme.

****
КРИСТИНА РОЗЕТТИ
ЗОДРУЗ

Дили ман гуиё мурге хушилхон,
Нихода лона андар шохи шодоб.
Дили ман гу, дарахти пурбари себ.
Хамоил шохаш аз боре беосеб.
Кашад то накшае алвон бар мавч
Бувад дил заврак андар бахри ором.
Бувад хушхол калбам нисбати ин,
Азеро омада суям дилором.

Биёро маснад аз абрешиму пар,
Бипушон махмале лоики султон.
Анору кафтарон хаккокй бинмо,
Ва товусонро хам ба сад чашмон.
Давонаш зархалу ангур - симгун,
Ба баргонаш,- гули манзури султон.
Азеро зодрузи умри ман аст,
Чу суям омада, ин суй чонон.

CHRISTINA ROSSETTI(1830-1894)
BIRTHDAY
My heart is like a singing bird
Whose nest is in a watered shoot;
My heart is like an apple tree
Whose boughs are bent with thickset fruit;
My heart is like a rainbow shell
That paddles in a halcyon sea;
My heart is gladder than all these
Because my love is come to me.
Raise me a dais of silk and down;
Hang it with vair and purple dyes;
Carve it in doves and pomegranates,
And peacocks with a hundred eyes;
Work it in gold and silver grapes,
In leaves and silver fleurs-de-lys;
Because the birthday of my life
Is come, my love is come to mе.

****
РОБЕРТ БЭРНС
САДБАРГИ АРГУВОНЙ

Вах, чи ишке, к-аргувонй мисли гул
Дар тамузе чилвагар аз нав ба ноз.
Вах, чи ишке, дар хавое дилнишин
Гўиё ширин ба ракс андар ба соз.

То сапеду хушгилй ту, он кадар
Ман гирифторам амик бар ишки ту.
Чони ман, як умр махбуби манй,
То бихушкад оби дарё, оби чу.

То бихушкад оби бахру чу, дилам,
Сангхоро об бинмояд чу шед.
Чони ман як умр махбуби манй,
То даме з-умр аст пайдо, эй умед:

Хуш бимонй, дилбари танхои ман,
Хуш бимонй андар ин фосила, хуш.
Боз хохам гашт сўят, ишки ман,
Дах хазорон гар манозил, хайрхуш!

A Red, Red Roze
O, my Luve's like a red, red rose,
That's newly sprung in June.
O, my Luve's like a melodie
That's sweetly play'd in tune.

As fair as thou, my bonnie lass,
So deep in luve am I;
And I will love thee still, my dear,
Till a' the seas gang dry.

Till a' the seas gang dry, my dear,
And the rocks melt wi' the sun:
I will love thee still, my dear,
While the sands o' life shall run:

And fare thee well, my only luve!
And fare thee well, a while!
And I will come again, my luve,
Tho' it ware ten thousand mile.

****
ЭМИЛИ ДИККИНСОН
БИЁ ОХИСТА-ОХИСТА

Биё,
Охиста-охиста,
Адан (боги бихишти ман),
Лабонатро,
лабони нотакрори туро
Мебусаму
Шармида
аз ёсуманонат мечашам кадре.
Ба сони оруе хаста,
Ба даст оварда дер гули умедашро,
Зада пар-пар бо виззос
ба даври ошёни хеш,
Намуда шахд зам бо шахд, дар оташ,
Ва чон дода
Дар ин мархамаш
охиста-охиста!

EMILY DICKINSON(1830-1886)
COME SLOWLY
Come slowly,
Eden
Lips unused to thee.
Bashful, sip thy jasmines,
As the fainting bee,
Reaching late his flower,
Round her chamber hums,
Counts his nectars -alights,
And is lost in balms!

****
ЭНН БРЭДСТРИТ
БА ШАВХАРИ АЗИЗУ ДУСТДОШТААМ
Будй ду дил замоне як, замони мо шудй бешак,
Хабиби зан шудй гар мард, хамоно ту будй бешак.
Агар будй хамеша завчае хушхоли марди худ,
Киёси ман намо, эй зан, агар битвонй бахти худ.
Ба сони кони тилло, балки болотар аз он ишкат,
Ва ё аз махзани Машрик, волотар зи хар сарват.
Чунон аст ишки ман,- конеъ нахохад сохт дарёхо,
Ва не дигар, вале ишкат каноат медихад танхо.
Чунон аст ишки ту, чоно, ба посухаш чихо гўям,
Самоят сарфарозихо намояд, ин дуо гўям.
Биё, холо намоем устуворй дар мухаббатхо,
Замоне зиста битвонем, напояд дер умри мо.

ANNE BRADSTREET (1612-1672)
TO MY DEAR AND LOVING HUSBAND
If ever two were one, then surely we.
If ever man were lov'd by wife, then thee.
If ever wife was happy in a man,
Compare with me, ye women, if you can.
I prize thy love more than whole Mines of gold
Or all the riches that the East doth hold.
My love is such that Rivers cannot quench,
Nor ought but love from thee give recompetence.
Thy love is such I can no way repay.
The heavens reward thee manifold, I pray.
Then while we live, in love let's so persever
That when we live no more, we may live ever.


--
-D

Минуии сабзиш

2009-12-30T14:09:00.001+05:00

Тамоми азизон ва ёру дустонро бо фарорасии Соли нав муборакбод намуда,

барояшон дар давоми сол осудагиву тансихатй ва хушрузихо таманно дорам

ва умедворам, ки ин шеърро ба сифати тухфаи солинавй кабул мекунанд.

Сабзинаи арча,

Чи хуне ба рагонаш,

Ки хамасола чавон аст,

Хама зангори нихонаш,

Ки дар руш аён аст,

ба чи шуста?

Бехазон,

Вораста - аз он хок, ки руста.

Шаби милоди Масех

точ бар сар

ба шахриёрй расида

Зи минуии сабзиш.

--
-D

Мавкеи модарнома ва модаронахо дар ашъори Фарзона.

2009-08-03T12:03:00.001+05:00

Дар адабиёт аз кадимулайём зан асосан хамчун маъшука ситоиш ёфта, модар танхо дар абёти панду ахлокй ном бурда шудааст, чунончи, дар ашъори Саъдй, Хофиз,Чомй, Бедил байтхои алохидае дучор мешаванд, ки дар онхо бузургии модар эътироф мегарданд.
Дар модарномаи Лоик симои умумиятёфтаи модари кухистони точик тасвир ёфтааст: зани оддй, аммо бузург, мехрубон, дуогу; бо муйхои бофидаи пилтабаста, бо дастхои ширбу. Лоик дар ситоиши модар суханро дарег надошта, уро хатто чони чахон номидааст. Умуман, фазо дар модарномахои Лоик густурда буда, шоир ба гайр аз бузургдошт ва эхтироми модар барои тасвири манзарахои табиат ва табиати мардуми кўњистон низ чой бокй гузошта, бузургиву саховати ин мардумро дар симои модар тачассум намудааст.
Анъанаи офариниши модарнома дар эчодиёти насли минбаъдаи шоирон, аз чумла, Фарзона низ пайравй шудааст. Модар барои Лоик агар мояи ифтихор ва хотироти гохо ширину гохо дардомез бошад, барои Фарзона баробари боиси ифтихормандй будан, шахси муттакову паноханда низ хаст. Шеърхои дар ин мавзуъ навиштаи шоира дар шаклхои газал, нимой ва сафед фарохам омадаанд. Дар ин кабил ашъор симои модар гохо хира, гохе дигар хеле равшан ба назар метобад. Чунончи, дар «Бими фардо», ки нимоист, симои модар хира аст, ки дар хаёли духтар бо телефон ба у мегуяд:
…Садои модари ман бардаму чавон гардад.
Ва гох нола кунад ин садо: Манам танхо,
Магар намешуд аз ин шахр бахти ту пайдо.
Надонам, эй модар.
Харчанд эчодкор модарномахояшро мисли Лоик дар як мачмуа чамъоварй нанамудааст, мачмуи ин кабил шеърхояшро модарномахои у номидан хато набошад. Дар «Дасти дуои модар»- и Лоик 43 шеъру газал ва чанд дубайтиву рубой чой дорад. Дар се чилди девони Фарзона наздик ба 16 адади шеърхо чой дода шудаанд, ки дар шаклхои гуногуни шеърй, баъзеашон пурра ба модар бахшида шудаанд, дар кисме аз онхо чое мурочиат ба модар, ё ягон чехраи у матрах аст.
Дар анъанаи газалсароии форсу точик маълум аст, ки хар як байт бар сари худ истиклоли маъной хам дорад. Як газали шоира њам аз ин кабил аст, ки мавзўъхои шикоят аз берахмии замона, харобии Ватан, номехрубонии мардум баррасй шуда, сипас бо ин байт, ки мухотабаш модар аст, хотима меёбад:
Модари офтобиам, ох, чи шабсириштам, ох.
Шаъшаа пош, пош, пош бар ману зиндагониям.
Дар газали дигараш модарро «хуршеди фурузонфар», «субхи тулуи дил», «нусрати раббонй», «Марями беисй» меномад. Инхо тасвирхои наве хастанд, ки ба модар нисбат дода шудаанд. Шеърњои «Боз бизй, боз, боз!», «Фатвои чадид», «Мубашшири субх», «Садои сабзи имон» – ро метавон сирф модарномахои шоира номид. Масалан, дар шеъри нахустини мазкур, ки дар шакли китъа аст, чунин мисраъхо меоянд :
Боз туй, боз туй, боз ту,
Он ки маро чону чигарбанд монд.
Бар дили ман хуни биполанда бурд,
Риштаи шарён шуду пайванд монд…
Дар дили фарзанд хуни полоянда бурдан тасвири тоза дар адабиёти муосири точик аст, ин холат нишон медихад, ки чй андоза миёни фарзанду модар риштахои кавист ва чй андоза модар дар њаёти фарзанд мавкеъи бузург дорад. Дар китъаи мазкур талмехи «хуни биполанда» бадеияти шеърро фузудааст. Симои модаре, ки Фарзона офаридааст, тимсоли зане аз ахли илм аст (Модарчон! Аз чунбиши мавзуни хомаи ту дар зиндагии ман субх метаровад. «Фатвои чадид»), ки дар шањр зиндагй мекунад. Ин зан бо каламу дафтар сару кор дорад ва хамеша духтарашро ба имону бовар ба зебоихои зиндагй ва бахрабардорй аз ин неъмат мехонад. Шоира дар боби модарномахои Лоик ва худаш чунин изхори акида дорад: «Модари ман инсони донишманде бо тафаккури густурда хастанд, ки фазои зиндагй ва фазои фикрашон дигар аст. Аммо шеъри устод Лоик чун дарди чонсузи кулли мардуми точик аст, дарди ман хам хаст». Агар дар модарномахои Лоик чихати фалсафиву ичтимой пуркувват бошад, дар ин кабил ашъори шоира андешаву эхсос ва хаёлангезй барчаста аст.
Шояд баъди Лоик дигар шоире ба дарачаи Фарзона набошад, ки бо лутфи беш ва садокатмандй аз мењрубонй ва бузургихои модар ин кадар зиёд харф зада бошад. Дар тасвири у модар симои занест зиёии шахрй, ки барои духтараш пири поки панохандаро мемонад.
Ба чуз модарномахо дар ашъори Фарзона, агар гуфтан раво бошад, модаронахо низ чой доранд, яъне шеърхое, ки аз номи модар гуфта мешаванд: гохо дар шакли хитоб ба фарзанд, гохе дар холати болидагй аз модарй. Ин кабил шеърхо, ки асосан дар чилди аввали девони шоира бештар ба назар мерасанд, дар шакли китъа ва газал хеле пурэхсоси дилнишин фарохам омадаанд.
Фарзанд мояи хушнудй ва тозарухии модар аст, бо таваллуди у чахон дар чашми модар ранги дигар мегирад:
…Чашми шабгунаи ман рушан шуд
Омадй гуна бадал кард чахон.
Абр бо ояти борон хонад
Ин шаби кудс ба гуши ту азон.
Шоираи модар, ки аз бузургиву фарзонагй дилгир аст, акли содаву тифлона, маъсумият мехохад. Гохо тифлаш уро аз хар кор бозмедорад, бинобар ин модар аз тифлаш, ки бо вучуди хурдй бар рагми «чумлаи гурдон» ба у голиб гаштааст, хохиш дорад, ки уро аз шеър гуфтан бознадорад.
Дар адабиёти имрўз, агар хато нашавад, баъди Гулрухсор Фарзона дуввумин касест, ки аз тифл, аз ифтихори модарй ин кадар зебо, яъне шоирона сухан мегўяд. Гулрухсор дар ин маврид суханро дар колаби шеъри чормисрагй, ки одатан мўхтамили мавзуъхои ичтимой-ахлокй мешавад, рехтааст:
Чашмони тифлам
Ситора доранд.
Дар шоми модар
Ситораборанд.
Ё чои дигар :
...Гирди гахвораи ту сархади мехр,
Ман ба гирди сари ту сархадбон.
Хоби ман, рохати ман садкаи ту,
Хоби сахти ту мабодо вайрон!
Аммо ходисаи камназир аст, ки Фарзона дар назми точик суханро дар мавзуи тифлу модар ба колаби газал мегунчонад. Дар байтхои поёние, ки аз як газал оварда мешавад, гиряи бача «номаи милоди навбахор», хандааш «таронаи нушини обшор» аст, шоира тифлашро даричаи боз ба суи нур мехонад. Бояд таъкид кард, ки мафхуми равшаниву нур одатан дар ашъори ошиконаи шоирон, аз чумла худи мавсуф, омадааст. Чихати тозагии кори эчодкори мазкур ин аст, ки ин мазмунро дар нисбати тифл истифода намудааст:
... Рузе, ки офтоб гурубад ба чашми ман,
Ту охирин даричаи бозй ба суи нур.
Хуш омадй ба дањри гунахпарвару дурушт,
Ох, эй вучуди поктар аз чашмаи булур.
Хамин тарик, модарнома ва модаронахо дар эчодиёти шоира чои алохида дошта, ба тарзи хос адо шудаанд ва барои устувору садодор гардидани биниш ва охангхои хоси занона дар адабиёти точик сахмгузор хастанд.

--
-D

Санъатхои бадей дар ашъори Фарзона

2009-08-03T12:02:00.001+05:00

Корбасти санъатхои бадей дар коргохи эчодии шоирон одатан бо максади ороиш ва муассир гаштани сухан амалй мешавад. Фарзона дар ашъори худ гохо аз санъатхои бадей хеле фаровон истифода бурда, табъозмой кардааст ва хунари баланди эчодкории худро ба намоиш гузоштааст. Истифодаи фаровон аз ташбеху истиора, мачоз, ташхису такрор, тазоду иштикок, лаффу нашр, талмех ва дигар санъатхои бадей нишонаи он аст, ки эчодкор огохии том аз шеъри шуарои пешин дорад.
Ташбех аз серистеъмолтарин навъи санъати бадеист дар ашъори шоирон, минчумла дар ашъори Фарзона.Дар китобхои илмии назарй, чунончи дар асари «Бадоеъ-ус-саноеъ»-и олими асримиёнагй Атоулло Хусайнй, дар китоби «Санъати сухан» -и адабиётшиноси муосир Туракул Зехнй ва дигарон навъхои гуногуни ташбех нишон дода шудаанд, чунончи, ташбехи мутлак ё мурсал, киноят, машрут, тасвит, акс, измор, тафзил, мураккаб.
Мо умуман дар ашъори Фарзона анвои гуногуни ташбех ва санъатхои дигари бадеиро дучор шудем, вале ин чо бо баъзе намунахо иктифо менамоем.
1.Ташбехи мутлак, ки ташбехи сарех низ мегуянд, содатарин навъи он аст, ки бо адот меояд:
Кудаки гохвора мехобид,
Чун китоби хануз нанвишта
Дар ин мисол мушохида мекунем, ки тифли гохвора ба китоби хануз нонавишта монанд карда шудааст. Ин намуна хамчунин ташбехи хиссй аст, ки асоси монандкунй бар чизхои махсуси дидашаванда аст.
2.Ташбехи измор (музмар). Дар ин маврид чизе ба чизе ташбех карда мешавад, аммо зохиран чунин метобад, ки ташбех максади у нест, хол он ки дар замири ин тасвир максуд хамон ташбех аст.Чунончи, дар байти зер калимаи «офтоб» ташбехи измор аст:
Мегуяд офтоб аз они факат ман аст,
Хар кас туро ба хеш, ки мансуб мекунад.
Чун гард бо домони ту ман ишкварзй мекунам,
Ин сураи ихлосро бо рухи Шамсиддин бигу.
Дар байти мазкури дуувум ташбехи мураккаб низ корбаст шудааст, чун мисраи дуввум ташбехкунандаи мисраи аввал аст, яъне «ишкварзй» ба «сураи ихлос» ташбех шудааст.Ин чо ташбехи мураккаб барчаста ба назар мерасад ва ташбехи измор, ки «гард» аст, дар сояи он мондааст.
Мачоз ва киноя воситахои баёни мухайял хастанд ва дар бадеияти шеър сахми бузург доранд. Такомули минбаъдаи онхо боиси ба майдон омадани якчанд санъатхои дигар, аз чумла истиора, мегардад.Мисоли инро дар байти зерин дидан мумкин аст:
Гукон нишеман кардаанд андар булурин обхо,
Ман хурии нилуфарам руида дар мурдобхо.
Истиора дар сохтани тасвирхои тоза ба тозаи бадей мусоидат намудааст, чунончи :
Уммони мано, гавхари чашми ту ба чонам,
Дар сабзаи мижгони ту гавхар кунам эчод.
Ташхис дар ашъори шоира барои таъсирбахшй, завкбарангезй ва дар офариниши тасвир ахамияти калон дорад.
Остин афшондаву гарде нисорам кардай,
Чашми ман хушбахт шуд, савганд бар чашмони ту.
Ашёхои мавриди алокаи занон дар тасвирсозихои ў бисёр истифода мешаванд,чунончи:
Гирди чашмам хисори сурма кунам,
Ки мабодо нигах фирор кунад.
Дар шеърхои Фарзона бехтарин имконият барои чавлони ташхис майдони шеъри сафед гаштааст.У дар ашъори худ чандин чизхоро ташаххус дода, аз шеъре ба шеъри дигар такомул медихад ва дар натича дар доираи тасовири шоира якчанд образхои мукаммали барчаста ба вучуд омадаанд, аз чумла, субх, хуршед(шамс), борон, сапеда, нур, ки мухотаби шоира карор гирифтаанд.
Дар адабиёти форсй Фуруг буд, ки такрорро ба хадди нисбатан зиёд истифода мебурд. Фарзона дар пайгирии у дар истифода аз ин санъат бештар бахра бурдааст. Такрор агар баъзан дар охангнокй ва зебоии сухан сахмгин бошад, гохо нишон медихад, ки шоир мехохад ягон нуктаро махз таъкид кунад ё таквият дихад.
Бар хадару ройгон хеч мадех, эй азиз,
Мехргиёхам бидех, мехргиёхам бидех.
Корбурди мукаррари калимот на танхо хусни зохирии шеърро меафзояд, балки мусикии дохилии шеърро низ ба вучуд меорад, ки ин холатро ба рохат метавон дар шеърхои шоира мушохида кард :
Ишк, ишк, овањ ишк, вожаи масехой,
Бо ту субх месозам аз шабони ялдой.
Шоира бо риояи навъхои гуногуни тачнис ба шакли зохирии шеър чозиба ато кардааст :
Тачниси том :
Биё, дар парда нохун зан, ки мо дар пардаи хобем,
Сахар бо чашми нилуфар нигах бикшуданаш донад.
Тачниси мураккаб :
Хар як назар зи оташи пинхони синаам
Садхо забона дошт, валекин забон надошт.
Тачниси зоид :
Пеши ту кистам ман, аё баркчашми дур,
Як лоли безабонаму лахте забонаам.
Тачниси мукаррар (ё муздавач) :
Дар тани бодоми навбар шохаи испанд банд,
Бо чароги гул мунаввар соз маъвои маро.
Дар мавриди талмех бояд гуфт, ки мурочиати шоир ба ходисахову тимсолхои афсонавию таърихй одатан ба марому тамоюли шоир вобастагй дорад. Чунончи, мурочиат ба Марям, Масех, Шамс майли шоираро ба ирфон нишон додааст. Аз ин кабил симохо дар ашъори Фарзона метавон бисёр дучор кард чун Юсуф, Яъкуб, Зардухишт, Рустам, ки аз ин миён дустдоштатаринашон Шамс ва Масех аст. Дар газалхои ошикона ба образхои Ширину Фарход ё Лайливу Мачнун низ вомехурем:
Охи Маљнун ном дех бар махмили Лайлои ман,
Гом зан холо, ки пешонии танги куча вост.
Дар байти дуввумй мебинем, ки Лайливу Мачнун дигар хамчун тимсолхои мустакили бадей хувияти худро аз даст додаанд. Шоир «махмили Лайлиямро охи Маљнун ном гузор», яъне «махмили Лайлоям лоики охи Мачнун аст» гуфта, «оњ»ва «мањмил»- ро ташаххус додааст ва ба образи бадей табдил дода, Лайливу Мачнунро ба онхо тобеъ намудааст.
Хангоми пайгирии санъати муболига ва игрок дар ашъори Фарзона мебинем, ки одатан дар дохили мачоз ва баъзе санъатхои дигар омадааст. Умуман дар эчодиёти Фарзона агарчи гох-гох игрок вомехурад, асосан муболига дар холати муътадил корбарй шудааст, чунки муроди аслии шоира мазмунофаринист.
Дар тани офтоб њам яксара мургаке давад,
Сард бар у чу бингарад чашми нафасбарори ман.
Хадди муболигаро гохо дар ашъори шоира ба тавассути калимахои ёридихандаи "хам" муайян кардан мумкин аст.
Гирах баста гесуи шаб дар нигохам,
Сиёхам зи шаб хам, зи шаб хам сиёхам.
Аммо гохо дар баъзе маворид мо дарачаи муболигаро аз тасаввури тасвир дармеёбем:
Миггон ба хам орам, ки туро хоб бубинам,
Борон бизанад атсаву хобам бипаронад.
Ботаъкид бояд гуфт, ки корбасти мутанокиз(парадокс) дар шеърияти муосир бисёр дучор мегардад, хоса дар ашъори Доро Начот ва Гулрухсор намунахои барчастаи онро дучор мешавем:
Омаданам рафтан аст, рафтани ман омадан,
Байни ману арш хаст кашмакаши тан ба тан.
Ба гайр аз санъатхое, ки дар боло дида гузаштем, дар ашъори Фарзона инчунин санъатхои акс, сифатчинй, мусаччаъ, баргардониш, тааччуб, тарсеъ, лаффу нашр, санъати лабрас, ирсоли масал, мукобала, тазод, ихом, шабахи иштикок фаровон истифода шудаанд. Дар корбасти анвои санъатхо Фарзона баробари риояи анъана дар мавридхои муносиб тозакорихо намудааст.Чихати умумии кори у дар ин чода билвосита чорй намудани рухи замон дар шеър, биниши тоза, чустучухои хаёлй ва омезиши якчанд навъи санъатхо зимни офариниши тасвири бадеист.

--
-D

Хусусиятхои образи дуст дар ашъори Фарзона

2009-08-03T12:00:00.001+05:00

Тимсоли дуст дар адабиёти точик нав набуда, хануз дар адабиёти мумтози форсй дар ашъори як идда сухансароёни номй чун Саной, Румй, Саъдй, Хофиз ва дигарон чой доштааст, Чунончи, Саной дар мадхи дуст мегўяд :
Рафтаст бари дуст, наёяд бари ман дил,
Донад, ки чу у як бути дамсоз наёбад.
Гаштаст дил огох, ки ман хеч намондам,
З-он боз наёяд, ки маро боз наёбад.
Дили ориф дар бари дуст чо гирифтааст, зеро медонад, ки мисли у хамрозу дамсозе пайдо намешавад. Азбаски ориф аз худ гузашта, бо дуст пайвастааст, дили огахаш дигар ба ў барнамегардад. Маълум аст, ки сухан дар бораи дусти илохй меравад.
Дуст мавриди алокаи бештари ду газалсарои бузург – Саъдиву Хофиз низ карор доштааст. Дар ашъори Саъдй, ки эчодкори реалист хам хаст, ин образро ба маънихои мачозй ва хам хакикиашон метавон фахмид. Масалан, бо хавои ин дунё нафас кашидан ва пайваста бо маъшуки мачозй алокамандй доштанро ноадолатй ва номумкин дар баробари дусти илохй медонад. У ёри заминиро ном намебарад, танхо тахти ибораи «ду дуст» ба он ишора мекунад:
Розам аз парда бармало афтод,
Чанд шояд ба сабр пинхон шуд.
Саъдиё, тарки чон бибояд гуфт,
Ки ба як дил ду дуст натвон шуд.
Ситоиши дуст бо бадеияти бештар дар ашъори Хофиз низ чой дорад. Кахрамони лирикии шоир ринди хароботй аст, дустро дар майхона чустучу мекунад, акси уро дар пиёла мебинад, яъне муродаш аз дуст хамин чо хосил мешавад:
Хез, то аз дари майхона кушода талабем,
Ба рахи дуст нишинему муроде талабем.
Зоди рохи харами васл надорем, магар
Ба гадой зи дари майкада доде талабем.
Дар баъзе холатхо, ки сухани шоир панду насихатомез мегардад, дўст шахси заминй аст, аммо аксаран дўст хамон ёри илохист, ки дар майи маърифатй шинохта мешавад.
Бехуда баррасии хусусиятхои образи дуст дар адабиёти муосир дар намунаи эчодиёти Фарзона интихоб нашудааст, зеро дар адабиёти муосир махз дар ашъори шоира нисбатан зиёдтар ва бо хусусиятхои гуногун симои дустро мушохида кардан мумкин аст, ки дар баробари образхои ёр, сапеда, хуршед ва чанде дигар мухотаби доимй ва мавриди таваччухи бештар карор дорад.
Шоира нисбати мафхуми дуст ва дустй эхтироми баланд дорад ва онро дар газале «пайванди гулобй»-ву «лутфи худовандй» номидааст:
Эй дуст, муборак бод бигсастани ту аз ман,
Пайванди гулобиро бишкастани ту аз ман.
Дар айни шукуфтан мурд ин навгули пайвандй,
Дигар чй кунам уммед аз лутфи худовандй.
Дар газал, ки хамеша хиссиёти пурсузу гудоз ифода шудааст, ин дафъа шикоят аз дуст садо медихад. Муаллиф дар шеърхояш пахлухои гуногуни характери дустро мекушояд: гох у дугонаест рахдур, ки як замон муттакову хамрозе будааст ва бо у шахси шоир аз фасли гузаштаи чавонй бо дарег сухан мегуяд; гохи дигар у шахсест ноумеду рухафтода, сахтгирихои зиндагй иродаи уро шикастаанд ва у «рухи чахонгир»- ашро ба бепарвоии мачбурй таслим кардааст. Дар ин маврид назари шоир ба дуст танкидй буда, шахси шоир фаъол мешавад ва дустро ба зиндагй хонда, аз у барои «шабзадагон» «киссаи мунир» мехоњад:
Дубора омадам, эй дуст! Ман хануз манам.
Аммо ту ту най.
Ту аз карохати чашми замон панох овардй
ба огуши духтари раз…
Ту ба бепарвой рах бурдй…
Хандаи беморат
хичоби фочиахои дили туст…
Адабиётшиноси намоёни точик Юсуф Акбаров доир ба хусусиятхои назми имрузаи точик чунин мегуяд: «Дар шеъри муосир як пайдархамию пайвастагй ва шиддати фикру хиссиёт мушохида мешавад, ки ин нишонаи хеле боло гирифтани хиссиёту хаячон, аклу заковати инсон, нишонаи ба хар ходисаю вокеаи хаёт хеле чукур ва павйваста диккат дода, ба хар рўйдоди олам ба таври худ бахо додани одамон, фикру андешаи муттасили онхо оид ба такдиру кисмати ояндаи инсоният ва умуман олами мавчудот аст.»
Исботи ин андешахои мухаккикро метавонем дар намунаи шеърхои нави Фарзона хам, ки бештар мавзуъхои ичтимой – ахлокиро дар бар гирифтаанд, мушохида намоем, зеро махз боло рафатани эхсос, фикру андеша бар холи чамъият муносибати шоираро ба зиндагй муайян намуда, бар такомули образи дуст низ сабаб мешавад. Намунаи бехтарин дар ин мавзуъ шеъри сапеди «Фардо меояд» - аст, ки дар он масъалахои мухимтарини иљтимоиву ахлокии руз бо як таъбири «халокати тамаддуни пир» хулоса мешавад. Дар ин шеър симои дуст баръакси интизории мо фаъолу идеалй нест, балки мисли хамаи инсонхо метавонад кохилу ноумед бошад. Яъне шоира баробари дар баъзе шеърхо идеализатсия кардани образи дуст дар у як инсони мукаррариро мебинад.
Аммо дар хама холат дуст касест, ки дар хама чо уро бо бекарорй интизорй доранд ва хар гох сухан аз начобату некии у меравад, тасвирхо ранги равшан мегиранд:
Дар нигохаш садокати рушан,
Дар сукуташ тулуъи андеша,
Дар лабонаш табассуми шаффоф…
Ин гуна тасвири чузъии образи дуст дар адабиёти мумтози мо хеле кам ба назар мерасад ва асосан дуст бо хусни зохирии дилбарона ва ахлоки хамида ситуда шудааст. Дар аглаби намунахое, ки дар боло оварда шуд, дуст як инсони заминй нишон дода шудааст. Аммо гохо ин тимсол ранги идеалй гирифта, як дарача хусусияти илохй хам касб намудааст. Масалан, дар шеъри «Булбуле дар кафаси синаи ман» бе он ки тархи чехраи дуст кашида шавад, бо гуфтани розхои ошикона ва андешахои маърифатй ба симои ин мухотаб обу ранги ирфонй зада мешавад, яъне шахсе тасвир карда мешавад бо камолоти маънавй, ё касе бо макому кудрат болотар аз инсони мукаррарй, - дусте, ки кахрамони лирикй ба кабули дили вай мешитобад. Ё худ дар шеъри «Бо номи азизи хак» дили шоир бо табиат пайванд меёбад, бо алафи салому алайк, навнихоли гелос, мурчаи густох, гахворачунбон ва хар чй содаву поку мастур аст. Гарази шоир бо ин роњ ба некии мутлак, яъне дуст, ки накши хузураш бар офаридањояш насб шудааст, восилу пайваст шудан аст:
Салом дуст! Ба зери шонаи чап чй нихон дорй?
Ин себи сурхро ба кучо тухфа мебарй?
Номи маро ракам зан
Ба номи худ, эй некуии мутлак.
Яъне
бо номи азизи хак.
Хамин тарик, симои дуст чи дар холати заъф ва чи бар сари кудрат, махбуб аст ва дар ашъори эчодкори мазкур бо тамоми хусусиятхое, ки асосан ба инсон хос аст, падидор мешавад. Яъне дар мавриди тасвири масъалахои ичтимой- ахлокй образи дуст бештар тачассумгари симои як фарди заминй аст, аммо вакте ки шоира ормонгарой мекунад ва ба мухотаби худ сифатхои баланди хаёливу ормониашро нисбат медихад, дар ин хангом он ба худ чихатхои тоза касб намуда, рамзнок мегардад ва хусусияти илохй мегирад.
Дар адабиёти мумтоз образи дуст асосан дар гузориши мавзуъхои ошиконаву панду ахлокй дучор ояд, дар ашъори шоира баробари ин дар аксари холат дар заминаи баррасии мавзуъхои ичтимоиву ахлокй бо тасвири чузъиву гуногунпахлуи симои дуст ба назар мерасад ва чихати мухими тафовутй хамин чост. Бояд кайд намуд, ки ин усули наздикшавй ба халли масъалаи гузошташуда ва кушодани характери дуст услуби публисистиро дар шеър таквият дода, ба тарзи баён низ бетаъсир намондааст.
Умуман образи дуст дар адабиёти точик дар намунаи эчодиёти Фарзона аз хар чихат такомул ёфта, хамчун яке аз образхои марказй асосан бори ормонхои олии шоираро мекашад

--
-D

Баъзе нишонахои пайравй аз Мавлавй дар ашъори Фарзона

2009-08-03T11:58:00.001+05:00

Баъди мурдан устухонам хамчу нои Мавлавй

Мебарорад бонги ёху, ишк омад, ишк рафт.
Фарзона аз зумраи хамон шоирони имрузи точик аст, ки эчодкорони навгаро шинохта шудаанд. Навпардозихои у асосан дар боби мазмун, тасовир ва колабхои шеърй махсус аст. Гузашта аз ин, шоира дар аксари шеърхояш бо истифода аз баъзе калимахо ва истилохоти илмй, техникй ва замонавй тархи чехраи замонро дар шеъри худаш офаридааст.
Хангоми хондани ашъори Фарзона эхсос мекунем, ки аз байни шоирони порсигу бештар аз Мавлавй таъсир пазируфтааст. Худи шоира дар мавриди шахсияти ормониаш дар каламрави шеър чунин мегуяд: «Мавлавии Балхй, ки хеч наметавонам бузургиашро муайян кунам.. Ба пиндори ман хачми рухи як инсони нобига хам харгиз ба ин фарохй нест. Умуман, ман дар дунё шоиреро ба ин вусъат ва масохат надидаам…»
Таъсирпазирй аз ашъори гуворои Чалолуддини Балхии Румй гохо дар мазмун, гохо дар услуб ва тарзи баён ифода ёфтааст.Шоира ба дарёфти рухи Мавлавй аз рохи такопуи рухонй расидааст. Нақши ин такопуи рўхй дар паи пайдо кардани рози офариниш ва худй хануз дар ғазалхои девони якуми шоир падидор аст:
На зи тахтам, на зи фавкам, на зи юмнам , на зи юср,
На зи хокам, на зи бодам, на зи оташ, на аз об.
Кахрамони лирикии шоира ба маърифати Худо аз рохи ислом расидааст(Рухи саҳар тавофи гули сурх мекунад,Рухе, ки бар хакикати ислом мерасад.) ва идрок намудааст, ки начот аз ёри илохист. Хакикати илохиро мехохад дар худаш пайдо кунад. Ишк ба у чунон кудрат додаст, ки чуръат пайдо намудааст то бигуяд:
Болам деху авчам бубар, то ишк варзам бо Худо,
Эй, ки чавонй додай дар олами пире маро.
Барои Мавлавй дил тарчумони забони маъшук аст:
Миёни орифу маъруф ин дил,
Хамегардад ба сони тарчумоне.
Кахрамони лирикии Фарзона низ мехохад мисоли оина байни ошику маъшук тарчумонй кунад:
Оинаам, ки байни туву ту нишастаам,
Бигзор то ҳамеша чунин тарчумон шавам.
Аммо таъсири хаёти моддй бар у ногузир аст ва хаёти дугонае дорад дар олами моддиву маънавй:
Дар байни руху чисм хаётам дугона аст,
Ишкам зи рух рох надорад ба пайкарам.
Миёни газалҳои Фарзона миқдори зиёди ғазалҳое вомехуранд, ки хам аз чихати забон ва хам аз чихати диди шоирона мавлавиоханг хастанд ва дар онхо шури мавлавиёна эхсос мешавад. Дар ин хангом суханхо бо зарбу пурэхсос, мусикой ва раксбарангез мерезанд; такрорхо, тазодхо, шуморхо, муродифхо ин охангро таквият дода, ба хонанда шавку завк ато мекунанд:
Ман, ки дарахти шабам, меваи мохам бидех,
В-ар шафакогуштаам, буи сабохам бидех.
Руди равонам, вале бесарупо меравам,
Рост магу, кач магу, рухаму рохам бидех.
Бар хадару ройгон хеч мадех, эй азиз,
Мехргиёхам бидех, мехргиёхам бидех.
Баъзе аз образхое, ки дар ашъори Чалолуддини Балхй маъмуланд, дар газалиёти шоира низ корбаст шудаанд, чунончи, хуршед, ной, дил, нур, мавло, фардо ва албатта тимсоли махбуби Шамс. Ва хамон часорат дар сохтани калима ва истиклоли табъ дар ин даста аз газалхояш зоҳир намудааст, чун «бетуй», «абртар шудан», «камарй»-ву «хуршедй»:
Зи фалак, ки рухсат омад, раҳи бетуй гирифтам,
Ки зи ботуй шикастам ҳама банд-банди худро.
Бо дилбастагии зиёд ба газалхои Мавлавй ва ирфон Фарзона андешахои орифона ва ошиконаи худро шакл додааст, хатто дар мисоли навоварй чехраи махбуби Шамсро хамчун тимсоли замонавй тагйир додааст :
Шамс, биё, ракси фарангй кунем,
Дасти туро дар камар овардаам.
Шамс хатто дар як чой бо симои занона пайдо мешавад :
Кист гуфтам дилбарат, берун шуд аз айвони субх,
Бонуи заррини ту, шамси хинобандони ту.
Бо вучуди он ки шамсро бо харфи хурд менависад, яъне, ишора ба он мекунад, ки ин шамс офтоби табиист, на он тимсоли ормонй, ба хар хол хонанда ба ёди хамон Шамси ормонй меафтад.
Харчанд дар ин даста аз газалхои Фарзона пайравй дар техникаи шеърофаринии Мавлавй эхсос мешавад, бояд гуфт, ки дар газалиёти у вобаста ба рухи замон ва расолати ичтимоии шоир хиссиёти ифтихороти миллй низ чўш мезанад, чунончи дар як газали ошиконааш аз ин дастаи ашъор, аз яшти абастой, субхи митроиву харфи ахурой ёдрас мешавад.
Хамин тарик, дар газалиёти Фарзона хам дар баъзе маънихои ирфонии Мавлавй ва хам ба чихати табъи озоди шоиронаи ин шоир пайравии эчодкорона ба назар мерасад. Бо илхом аз у Фарзона тавонистааст баробари талкини маънихои ирфонй, дар олами имкони худаш такопуву чустучу намуда, гавхари шеъри худро сайкал дихад.

--
-D

Баъзе хусусиятои шеъри сафед дар ашъори Фарзона

2009-08-03T11:55:00.000+05:00

Шеъри нав дар шаклхои шеъри нимой, озод ва сафед дар эчодиёти Фарзона мавкеи намоён дорад ва бояд таъкид кард, ки махз дар хамин гуна шеърхои сабки нав шоира истиклоли эчодиро ба даст овардааст ва барои бештар иброз намудани андешахояш имкон ёфтааст, бахусус дар шеъри сафед.
Маълум аст, ки шеъри сафед аз вазну кофия озод аст ва ин танхо як хусусияти содаи шаклии он аст ба ин далел, ки дар чунин навъи шеъри нав хунари шоир бештар бо истифода аз мавзўъхои фалсафй, ичтимой, ахлокй, муаммохои умумиинсонй мавриди назар карор меёбад ва аз назари услуби баён арзёбй мешавад.
Шоири сапедсарои номдори точик Доро Начот мегуяд : «…имруз шеъри сапед имконоте дорад, ки тамоми дастовардхои романтизм, самбулизм, нотурёлизм, сурриёлизм, риёлизм, футуризм ва чараёнхои дигарро фарогир бошад.Аз ин ру, бо равишхои шеъри вокеъй, тахайюлй, ирфонй, куръонй рушд кардааст ва хадафе бузург дорад, ки он хам ба наздику ягона кардани тамаддуну тафаккурхои башарист.Лизо шеъри чахонист ва ояндахо…»
Дар ду девони аввали Фарзона бештар шеърхои нимой, сипас шеърхои озоду сафед омада, дар девони саввум асосан шеърхои сафеди шоира гирд омадаанд.Аз ин метавон чунин хулоса намуд, ки шоира дар айни камоли эчодияш ба фарози андешаву тафаккур расидааст. Гузашта аз ин, психологизм ва монолог дар ин шеърхо накши намоён дорад. Њамин майли андешидан ва тафаккур намудан ба шеър рухияи эпикй бахшидааст. Аммо талоши зиёди шоира барои баёни тоза ва бадеияти баланд рухияи лирикиро дар ин дастаи шеърхо нигах доштааст. Фарзона шоираи хассос, дакикназар ва андешапарвар аст. У ба тамоми масоили зиндагй назар андохта, аз дидгохи занонаи худаш бахо медихад. Дар тасвирхои у биниши хоси занона низ эхсос мешавад .
Шоира дар чараёни баррасии масъалањои ичтимоиву ахлокй майлхои худашро муайян мекунад. Баробари гузориши масъалахои гуногуни хаётй, майлхои худогохй, дар худ фуру рафтан, такопу барои пайдо кардани ёри хакикй, расидан ба рушанй, даъвати мардум ба растагорй мазмуни асосии шеърхои шоираро ташкил додаанд ва хамин майл мехвари асосии шеъри шоира гашта, аз як шеър ба шеъри дигар хамчун мазмуну гояи асосй ва мояи аслии шеър сайкал гирифта, бо пирояи нав ба нав ороиш ёфтааст. Дар хамин заминаи начотхохиву равшанипарастй дар шеърхои Фарзона як гурухи калимахо мисли «субх», «хуршед», «дуст», «фардо», «сапеда» ба вучуд омадаанд, ки ба таъбири Ахавони Солис «калимахои ахурой» мебошанд.
Гузашта аз ин, хамин тамоюл чихатхои ирфониро дар шеъри шоир ба вучуд овардааст. Шоира аз хар рохе, ки ба эчоди шеър ворид мешавад, онро одатан бо начотхохй, дарки худй ё даъват ба ворахидан аз зулмат, мурочиат ба ёри осмонй, ки аксар ба унвони дуст, хуршед ва мухотабхои таркибии гуногун меоянд, ба итмом мерасонад. Шакли шеъри сафеди Фарзона одатан чунин ранг мегирад: тасвири ягон ранги табиат ё холате дар хамрангй бо холи шоир ё чамъият огоз шуда, сипас тахлилу баррасии масъалахои гуногуни хаёт ва ё андешахои дигаре ба миён меоянд, аз инхо шоира ба ягон хулоса меояд ва ё гурез мечуяд, умедвор мешавад, ба чизе бовар мекунад, ё аз мухотаби хамешагияш мадад мепурсад, ки дар он гох хислатхои инсонй падидор аст, гохи дигар он тамоман заминй нест, чунончи дар шеъри «Гулувви нур» мушохида мекунем :
Эй азизе, ки нигохат аз сафархои осмонй бармегардад...
Эй паёмат паёми офтоби тобистон!
Ба горхои дили мо ба хамла ворид шав
Эй аз фарози дарки башар дур,
Эй гулувви нур!
Фарзона шоираест сахт дилбаставу ошик : ошик ба зиндагй, ба одамон, ба офаридахо ва худи офаридгор. Вай аз хама рох ба суи ишк, равшанй меравад ва хамеша толиби он аст. Зеро начоти ахли башарро дар мехрпарварй ва равшанихохй медонад. Хамин тамоюли ишкгуиву худочуй ва начотхохй ирфонро дар ашъори шоира шакл додаст. Аз ин рох шоира ба Сухроби Сипехрй наздик мешавад ва гохо акидахои Сўхроб, ки мегуяд :
…Чашмхоро бояд шуст,чури дигар бод дид...
Зери борон бояд рафт.
Фикрро, хотираро зери борон бояд бурд…
дар ашъори Фарзона таквият меёбад . «То рози хастй идрок шавад, то дар хар падидаи зиндагй асари зиндагиро дарёбем, бояд нигохамон ба борон шуста бошад», мегуяд у дар шеъри «Нигахполо» :
Нигохамро полой, эй борон!
Барои малохати бемисли гули себ, нигохамро полой…
Шеъри сафед ба Фарзона имконият додаст, ки дар бораи мохият ва фалсафаи зиндагй амик андеша намуда, хулосахои мухим барорад, мулохизахояшро бо дигарон ба хам бинад, харчанд гохо дар ин маврид сухан тулонй шудааст. Дар услуби баён имконоти шоира бештар гашта,гохо дар доираи як шеъри лирикй калимаву истилохоти байналхалкй, як кашфиёти шоирона аз зиндагй ва ё як назарияи илмй дар муносибат бо вазъи рухонии шоира оварда шудааст, чунончи «аксиома» дар шеъри «Гулувви нур» :
Ай офтоби тобистон!
…Ту аз ин бечавобии ишк озурда нашав.
Ту аз гурези башар фикр накун.
Ту аз эхсоси кухнагии хеш ранч накаш.
Ту ба ин аксиома бовар кун,
Ки висол ишк нест, ишк фирок аст ,
Ин мардум асли хуршедро
дар чиллаи зимистон маърифат хоханд кард.
Ба кавли Доро Начот шеъри сафед «… шеъри тафаккур аст, ки дар сатхи баланди завку дониш карор дорад». Ва кушишхои Фарзона барои падид овардани намунахои бехтарини шеъри сафеди точик сазовори тахсин аст, ки шеърхои сапеди точикона, занона ва ормонгароёнаи точикро бо обуранги ирфонй дар шакли чаззоб падид овардааст.

--
-D

Аз шеърхои тоза

2009-05-08T14:43:00.001+05:00

Ман аз овони гахвора ачаб тифлонаху будам,
Гузашт айёми пириям, кунун фасли шубобам дех.
(Фарзона)

Надонам кай ба охир мерасонам фасли пириро,
Чавониро кашонам то зи нобудй сари огоз.
Нихоли килки ту бар сафхаи барги вучуди ман
Тароватро, саодатро, шагафро то кунад эчоз.

Надонам кай зи шодй мистари рагхои ман пайдо
Шавад дар пусти нозукам ба пои номахои шав.
Ки кай ман меравам аз худ дар оинаи худй,
Ки кай бахшоиям андар хузури хеш холи завк..

Надонам кай ба охир мерасад ин фасли нобудй...

****
Хатохояшро хак хохад кард, ба хок,
Гунаххояшро накш хохад зад, бар об,
Гузаштахояшро ба ёди бод хохад андохт.
Ва сарторики хавасхояшро
Дар тоби ситорае хохад гудохт.
Тухмаи мехрро дар мох хохад кошт.
Ва дидагонашро рушан хохад кард ,
Тифли эчодашро
Дилшод ном хохад гузошт…

****
Килки нигохатро
Бар мехбари чашмам бибар
Ва савгандномаи садокати ишкро
Дар синаи ман мухр бизан.

****
Ишкро
Дар чашмонаш обй,
Дар нигохаш рушан
Ва дар дилаш ба хун полудай,
Ки ин кафорати гуно-ст...

--
-D

Чашмаи ишк

2009-05-08T13:51:00.001+05:00

Шинос шавед : Баходури Убайдуллох – 8 июни соли 1983 дар Самарканд дар хонадони шоири маъруфи Самарканд – Чавдат (1886-1981) дар оилаи омузгор таваллуд ёфтааст.
Дар факултаи таърихи фалсафаи Донишгохи давлатии Самарканд тахсили илм намудааст. Алъон дар Донишкадаи забонхои хоричй аз таърихи фалсафа дарс мегуяд. Дар мавзуи «Масъалаи худташкилкунии инсон» («Проблема самоорганизации человека») кори пажухишй дорад. Хамчунин мавсуф сармухаррии рузномаи узбекии чумхуриявии «Келажак авлод» (Насли фардо), ки нашрияи маданй-маърифии чавонони Узбекистон аст, ба ухда дорад.
Мачмуаи нахустинаш бо номи «Чашмаи ишк» соли 2007 дар нашриёти «Зарафшон» - Самарканд дар хачми 60 сахифа аз нашр баромадааст.
Дар зер баъзе фикрхои худро доир ба ашъори мачмуа ба тарзи умумй баён намуда, чанд намуна аз онхо меоварем.
Шеърхои Баходурро метавон шеъри самимияту садокат номид, зеро дар онхо мавзуи ишк, мухаббат ба Ватан, арзи эхтиром ба падару модар бо сидку самимият тараннум мешаванд. Вокеан, самимияти сухани шоир аз абзорест, ки шеъри уро муассир ва нишонрасменамоянд, вагарна шеъре бо суханхои носамимона сохта ва кори ичборист.
Яке аз муваффакиятхои шоир дар он аст, ки метавонад розхои худро дар колабхои анъанавиии назм чун газал, рубой ва дубайтй резад. Батаъкид овардани ин нукта бемаврид нест, чун дар киёс бо дигар чавоншоирони самаркандй дар эчодиёти Баходур бештарин намунахои жанрхои анъанавии мазкур, бахусус рубоиву дубайтй чой доранд.
Муаллифи сарсухани китоб шоир Асадуллох Исмоилзода нисбати шеърхои шоир чунин мегуяд : «…Дар пайравии шоирони классик ва муосир шеър мегуяд. Таъсири шеъри Лоик дар навиштахои Баходур бештар аст». Дар хакикат чанд тазмине, ки бар газали Лоик навишта шудаанд, ин гуфтахоро таквият медиханд. Гузашта аз ин, мавсуф дар колабхои нави шеърй низ табъозмой намудааст, ки дар шумори намунахои бехтарини шеъри нави у метавон «Калам» ва «Нилуфар»- ро ном бурд, ки бо эхсоси баланд ва тасвири чолиб навишта шудаанд.
Баходур шоири мазмунофар аст. Масъалахои ахлокиву ичтимой, тазодхои гуногуни зиндагй, мавзуъхои ошикона, милливу ватандустй ва гайра бо забоне дур аз муглакбаёниву мавхумписандй баён шудаанд. Баробари ин дар мачмуа шеърхое дучор мешаванд, ки аз назари арзиши адабию бадей костагихо доранд. Чунончи, гохо мазмунхои оддию мукаррарй дар баъзе рубоиву дубайтихо ба риштаи назм кашида шудаанд :
Дихад мехнат ба одам шодмонй,
Шавад осон зи мехнат зиндагонй.
Ба мехнат доимо кушед, азизон,
Ки мебахшад хаёти човидонй.

Хурсанд шавй, чун падарат шод кунй,
Гар аз падарат дур шавй, ёд кунй.
Гар кадри падар хеч надонй, курй,
Курию карй, аз падарат дод кунй.

Баъзан холати умумигуй дар шеърхое, ки дар мавзуи гузашти умр, панду ахлок, васфи зодгох гуфта шудаанд, мушохида мешавад.Бо назардошти он, ки ин мачмуаи нахустини эчодкор аст, чунин гумон меравад, ки баъзе аз ашъори камсуфта ачаб нест навмашкхои у бошанд.
Умедворем, Баходур, ки чавонмарди кушову чуяндааст, шебу фарози рохи шеърро барои худ хамвор намуда, «Чашмаи ишк» -ашро ба дарёхо мерасонад!

Калам!
Эй хамзабони дил, кадам зан,
Ба руйи когази сина.
Б ачуз ту хасрати дилро кй мегуяд, чй мечуяд?
Ба чуз ту накхати гулхои уммедам кй мебуяд?

Калам!
Максуди дил хосил намо ин дам
Азизонро сияхму кун,
Разилонро сияхру кун.
Аламбардори хак гарду
Хакикат гу!

Калам!
Ман зиндагонй дуст медорам,
Нишоту шодмонй дуст медорам.
Хаёти навчавонй дуст медорам…

Паи бахти Ватан ин дам
Бирав, пои ачал бишкан…

НИЛУФАР
Мани танхо,
Мани лабташнаи хомуш
Нишастам бо хаёле дар лаби дарё…

Шаби торик буду ахтаре не, хамсаре не,
Факат дарё ба овози махинаш
Суруди дилкушо мехонд.

Назар андохтам бар об
Бихишти хокиёнро дошт огушаш
Ба ногах бо хаёли хуш
Бидидам олами нав, хаёти нав.

Чй буд он, ки дурахшон кард дарёро?
Ба пиндорам,
Ки мах гаштаст гарки об.
Ба чашмони кабуди ман
Нурафшон гашта он махтоб.

Мани танхо
Ба чашми осмониям,
Ба махтоби хамон дарё
Шудам ошик,
Шудам ошик!

Газалхо
Ба расми рузгорон ёди ман кун,
Ба хакки хакгузорон ёди ман кун.
Манам як гунчаи уммеди дилхо,
Ба фасли навбахорон ёди ман кун.
Ба гушам Оби Рахмат алла мегуфт,
Ба сози обшорон ёди ман кун.
Дилеро меписандам, ки гаме дошт,
Ба ёди гамгусорон ёди ман кун.
Давидам аз паи бахтофариниш,
Ба пеши бахтёрон ёди ман кун.
Ба рохи ишки ту обилапоям,
Чу бинй рахгузорон ёди ман кун…

«Чун чароги лола сузам дар хиёбони шумо»,
Бигзарад хар руз рузам дар гулистони шумо.

Аз бари бахти шумоён зистан хам бахт буд,
З-ин сабаб дигар нагардад табъи шодони шумо.

Эй валиди Оли Сомон, мардуми Машрикзамин,
Шамс бар мо нур пошад хамчу чашмони шумо.

Хеч гах холй намонад то шумоён хамзабон,
Чои Фирдавсиву Сино, тахти Сомони шумо.

Дар хуни поки шумоён чуш дорад мехри халк,
Кахрамон шуд чун Тумарис, Испитомони шумо.

Доимо сарсахт бошад, хам гирифтори чафо,
Он касе, ки хост гирад аз гиребони шумо.

Бо дили пурмехр ин дам шеърборон кардам,
Ин дили ошуфтаву хам навбахорони шумо.

Гурухе на чу оташ, на чу обанд,
Ба гам тобе надоранду «битобанд».
Фасона гуфта андар махфили мо,
Мисоли олимони бекитобанд.
Ба сират чумла ботине надоранд,
Ба сурат хешро одам хисобанд.
Ба минбар гуиё дунё бидида,
Дар айвони чахон хайрон бимонанд.
Ба ботин бингарй зулматнишонанд ,
Ба зохир бесаранду «мохтобанд».
Ба дида хар кучое мешитобанд,
Ба пеши хон ба уммеди кабобанд.
Сухан гуянд агар – хамдарди мардум,
Ба максад, бин, гурезони азобанд.

Резахои дил
(Намунахо аз рубоиву дубайтихо)

Эй одамиён, мо хама якдаст шавем,
Аз чоми хирад нушида, сармаст шавем.
Харчанд зи якдигар агар дур шавем,
Бо мехри Ватан занчири пайваст шавем.

Аз дасти замин –дояи худ уф накунед,
Дар оби равони ин замин туф накунед.
Хар шоми шумо чу рушан аз сузи чарог,
Афрухта чароги хешро «пуф» накунед.

Имруз гирифта тешаи фарходй,
Мо манзилу хар кух кунем ободй.
Хам ном бидодем варо «Ишкобод»
Эй дилбари чон, бикун муборакбодй.

Аз каъри замин маро хабар омадааст,
К – ин хок чу мероси падар омадааст.
Маймун дигар одам нашавад, ин гили мо,
Донед, ки носуфтатар омадааст.
* * *
Ба хар чое, ки бошй, зинда бошй,
Факат бо чехраи пурханда бошй.
Ба хар чое равам, гардам ба суят,
Агар рохи маро поянда бошй.
* * *
Агарчи бегараз ёред, ёрон,
Мани мастонаро доред, ёрон.
Равам аз зиндагй бо арзаи гайр,
Зи нав бар зиндагй оред, ёрон.
* * *
Ба руят бахти хандонам аён аст,
Ба суят гар равам, дил шодмон аст.
Агар аз хандаат хандад гули ман,
Аё модар, зи бахти ман нишон аст.
* * *
Намонад гунчахои нокушуда,
Намонад шеърхои носуруда.
Биханд, эй гунча, бар субхи бахорам,
Дарег аз шоирони хокбуда…
* * *
Чаро, эй хок, чонам мекашй ту,
Касони мехрубонам мекашй.
Гахе бистар, гахе болин шуда, гах
Чу саг хар устухонам мекашй ту

Эпиграммахо
(Илхом аз хачвияхои хачвнигорБахтиёр Чумъа)
Акл ба мол аст, на ба сол.
* * *
Чизе, ки ба карз медихед, аввал аз бахраш бароед.
* * *
Аз моли Хитой партовгоххо бой.
* * *
Пулдорро бусиданду бепулро газиданд.
* * *
Мехрубонтарини одам пул гаштааст.
* * *
Зиёфат ба шарафи шахзода асту хак ба чониби хакдода.
* * *
Чуй накобй, об нест,
Пул наёбй, хоб нест.
* * *
Марди бепул хама занро номаъкул.
* * *
Рав, бозорро сайр кун,
Мард бошй, хайр кун.
* * *
Девона гурез, ки пулмаст меояд.
* * *
Ягон мукофот беминнат нест.
* * *
Овози дег оханги зиндагонист.
* * *
Оши амалдор хур,
Бошад агарчи шур.
* * *
Ростгуро гарданкач кардаанд.
* * *
Дар мачлиси мастон хушёр лаънатист.
* * *
Зиндагй – аспи безин барин.
* * *
Одами бад то «Худорахматй…» шудан.
* * *
Сабаби касалй – бепулй.
* * *
Дуруггуи бемахорат забонашро мегазад.
* * *
Диплом, бо хамин хондан тамом!

-D

Гамхои бемарг

2009-04-20T11:24:00.005+05:00

Шинос шавед : Ярашев Шариф Чумъазода 12 марти 1986 дар дехаи Даштии нохияи Дехконободи вилояти Кашкадарё дар оилаи омузгор ба дунё омадааст. Аз соли 2003 то соли 2007 дар факултаи филологияи точики Донишгохи давлатиии Самарканд тахсили илм намудааст. Алхол дар мактаби раками 56-и нохия аз фанни забон ва адабиёти точик дарс мегуяд.
Аз солхои донишчуй ба шеъргуй чиддан пардохтааст. Асосан дар мавзуи ошикона шеър мегуяд.Дар шеърхое, ки аз эчодиёти у дар даст дорем, буи яъсу навмедй меояд, ки бо вазъи кунунии рухии у вобастагй дорад. Бо вучуди ин дар киёс аз шеърхои пешини шоир метавон гуфт, ки хунари эчодии у сайкал ёфта истодааст, хаёли шоиронааш боли парвоз мекушояд.
Дар ин даста аз шеърхояш шоир хеле эхсосотй аст, аз ин ру баъзе носуфтагихо дар шеър пайдоанд. Мо бо умеди камоли эчодии шоирона дар зер чанд намунаи шеъри Шарифро меоварем.

Шеъргунаҳои гиря
Давоти дидаи худро,
Ба нўги килки мижгонам,
Бурун орам
Ба рўи сафҳаи урёни рухсор,
Кашонам
Ки то шеъргунаҳои гиряи ман,
Бимонад то абад
то човидонҳо…
Ба зўри сўзани мижгон,
Ба тасбеҳи сиришки худ,
Кашам ман риштае аз нур,
Ки то ҳар як намози ман,
Бигардад лоиқи пазруфт!

Мову ту
Умре ба ёди хамдигар,
Аз ҳам чудо,
танчудову
дилчудо,
Нолем ба даргоҳи Худо.
Шояд , ки рўзи вопасин,
Роҳи мову рўҳи мову хоки мо
Бо ҳам биёмезад Худо!
Хаёлвора
Шабонгоҳон нишаста гунгу хомўш,
Суруди дояи ғамро кунам гўш.
Зи лавҳи хотири худ гашта пас гумм,
Зи ёди зиндагй гардам фаромўш.
Ва моҳи пайкарашро дар шаби мў
Ба дастони хаёл гирам дар оғўш.
Ва ё бо ту нишаста то дами субҳ,
Шароби чоми лабҳоят кунам нўш.
Чу бо ту бошам андар вопасин дам,
Бипўшонам ду чашмонам дар оғўш.

Ғамкушта
Рафтй ба дуриҳои дур,
Эй дилбари ғамкуштаам.
Аз ту чудову аз ту дур,
Дар байти хуноғуштаам.

Аз сўи хобҳо то ба ҳеч,
Рафтй чаро, рўъёи ман.
Чун лаҳзаҳои даргузар,
Гумгашта аз дунёи ман.

Ҳар дам, ки бо ту зистаам,
Аз ту набитвонам зудуд.
Ин дам, ки бе ту зиндаам,
Бигрехтаам аз худи худ.

Бе ту дар ин саҳрои ғам
Ман гўшанишинам кунун.
Ман хаймашин Яъқубвор,
Ман дилфигорам аз чунун.

Хоҳам шароби бўсаҳо,
Аз он лабони нўши ту.
Осуда гардам пас шабе
Як лаҳза дар оғўши ту.

Узри дер…
Чаро аз дидаҳои кўр
Нигоро акси худ чустй?
Магар аз дидаи ман ёр,
Ҳамоно дасту дил шустй.

Дигар аз дидаи камбин
Мачўям бо нигоҳи сард.
На бе ту гаштаам ман дер
На беандўҳаму бедард.

Чаро аз ман гурезонй?
Ба сони ҳар дами умрам.
Биё ҳар лаҳза бо ман шин
Ба сони ҳар ғами умрам.

Биё дар ин дами кўтоҳ
Дили худ бо ҳам омезем.
Ки то беранчи дил зистан
Ману ту ҳам биомўзем.

Насиби одамй, эй гул
Зи ин дунёи пурсавдо.
Фақат марг асту бас охир
Дигар ҳеч асту нопайдо.

Туро ранљонда бошам гар
Бубахшо узри дерамро.
Бубахшо бори дигар ту
Ба ман илҳому шеърамро…

Қотил
Пеши меҳроби лаби ту бо суљуд,
Марг мехоҳам ба қасди љони худ.
То ки чоно, бо ҳама буду набуд,
Қотили лабҳои хомўши туам.

Бо ту дидам ман ҳама ин дидаҳо,
Лек набинам бе ту ҳељ нодидаҳо.
То ки бо заҳроби ашки дидаҳо
Қотили чашмони нимпўши туам.

Синаро бо теғи оҳат медарам
То варо бозори ғамҳо мебарам.
То ки он чо аз ғами ту мехарам
Ошиқи ҳар лаҳза майнўши туам.

Боғи умри ман чу гардад тирамоҳ
Рўзи ман чун шоми ғам гардад сиёҳ.
То ки сўи роҳи ту бо ҳар нигоҳ
Ташнаи дидори оғўши туам.

Бе ту андар нимароҳам, нимароҳ
Пурхатову иштибоҳу пургуноҳ.
То нагирй ту маро андар паноҳ
Қотили хотирфаромўши туам

--
-D

Мучассамаи ишк

2009-04-13T15:23:00.008+05:00

Шинос шавед : Хоча (Норхоча Чориев) – 28 октябри соли 1972 дар дехаи Богичорбоги нохияи Дехконободи вилояти Кашкадарё ба дунё омадааст. Дастпарвари факултаи филологияи точики Донишгохи давлатии Самарканд (1990-1995) буда, аз соли 1995 инчониб дар Донишкадаи забонхои хоричй ва Донишкадаи тиббии Самарканд ба донишчуён аз фанни таърихи фалсафа дарс мегуяд.Рисолаи номзадияш дар мавзуи «Чахоншиносии фалсафии Азизиддин Насафй» аст.

Оиладор, сохиби 5 фарзанд мебошад. Хоча шоири пухтакору нуктасанч, эхсоспарвару нозукхаёл аст. Аз адабиёти классикиву муосири точику форс хуб огахй дорад. Шеърхояш дорои мазмунхои ишкиву ирфонй ва ичтимоиянд.

Мачмуаи нахустини шоир «Паёме аз жарфои сукут» ном дошта, соли 1997 ба табъ расида буд. Инак, мачмуаи бузургхачми дуввуминаш бо унвони «Мучассамаи ишк» омодаи чоп аст, мутаассифона, вазъи ногувори иктисодй барои нашри он имкон намедихад. Ноумед нестем, шояд миёни мухлисони
шеъру адабиёт хомиёне пайдо шаванд ва дар кори хайри чопи мачмуаи шоир химмат гуморанд.

Дар зер барои мухлисони шеъри ноб баъзе намунахоро аз ашъори Хоча оварда, ба шоир дар зиндагиву чодаи шеър саломативу комёбихо орзумандем.

САПЕДАДАМ
Сапедадам
медамад,
бингар -
гўиё
мурги сапедадам
бо нўги минкори тезаш
аз паси кухи баланди шаб
донахои оташини ахтаронро
як - як аз боми фазо
чун порахои шишаи бишкаста
мечинад.

Сапедадам
медамад,
бингар -
гўиё
духтаре субхидамандом,
дар сари кўхи баланди шаб нишаста,
бо кафи дастони широлудааш
деги кирандуди вожуни фазоро
бо шир мешўяд.

СУРУШИ РУХИ ХУДИИ ЗАРДУШТ
Ба марди хак бувад мушкил миёни девхо зистан,
ки девонро бувад батн аз дуругу хавф обистан.

Ба чуз аз он ки чун барк, аз гиребони вучуди худ,
бурун гардида бишкофад вучуди девхо чун дуд.
Ту дар каъри вучуди худ худиро зиндатар гардон,
ки то сози замину осмонро зиндатар аз он!

ИСМОИЛИ СОМОНЙ
Аз пушти пардаи харири сапедадам,
конуни лоязоли коинот бар замин
хуршедро намуд,
Гуё, ки коинот
бори дигар хуршедро чун тифли рушани
аз нутфаи зарроти нури пок зода буд.

Хуршед бо калиди заррини нурониаш
куфли дари офоки рушанро бар у кушуд.
Дар чашмхои занчириёни шаби сиях,
хуршед нури рушании рузро фузуд.
В - он нур андар тухмаи марде фуру расид,
к - аз рахми модаре, аз он як тифл зода шуд.

Аз шири поки модари худ тифли пахлавон
нушидаш ончунон, ки руйин гашт устухон.
В - аз кудаки ба даст
бигрифт шамшеру
тиру
камон!…
Бар хок як нури назар афканду бар дилаш,
барки нигохаш част пас суи ситорагон!
У тираги аз чехраи ойинахо зудуд,
то дар замин гардид хамоханги осмон.
У давлати Сомониро бо адл тарх рехт,
Гардун чун у асло шахи одил надода буд!…

ДЕВОРИ БУЛУРИНИ ИШК
Руят чу сапедадам
ва муят чу шаб аст,
Лабхои ту чун лолаи сурхи шафаки субхидам аст.
Абруи сиёхат чу хилоли мушкин,
Чашмони ту лабрез зи лутфу карам аст.

Аз хусни рухат партави ойина бихандид,
Дар тасвири хуснат чамани ойина бишкуфт.
Аз ашк бизад об ду чашмам ба рухи гул,
Мижгони сиёхам рахи гулзори туро руфт.

Аз олами нури улви дасти суруши гайб,
дар марзи дилам донаи ишки ту бикошт.
В - он лахза худои ишк дар байни ману ту,
девори булурини чудои бигузошт.

Дил дар кафаси сина кашид охи шарархез,
в - ин шуъла битарсам, ки кашад руи заминро.
Хохам, ки чу бабр аз кафаси шишагии дахр,
берун шаваму бишканам ин касри хазинро!

Эй дилбари чонам ту намедони, ки холо
хар лахза ду дастам мешавад суи ту боло!
Бар киблаи абруи ту саччода ниходам,
аз руи ту чун нури худо кард тачалло!

Дар ойинаи тасвири ман манзари хуснат
бингар на хаёлеву на хобеву на руъёст!
Андоми булурини ту дар пирахани нур,
Вах!… Вах!… Чи покизаву шаффоф чу дарёст!…

Ман, ки аз шуълаи гам сина пур аз фарёдам,
Мушти охи сахариям, ки ба дасти бодам!

Хамчу булбул зи фирокат бикашидам охе,
Бингар аз ишки ту, эй гул, ба чи хол афтодам?

Дили бишкастаи ман буд ба рахат уфтода,
Лутф эхдо нанамуди, нашуниди додам!

Ту мапиндор, ки ойини чахон якранг аст,
Махзун аз хачри туям гар, зи висолат шодам.

Хамчу Ширин манамо майл ба коми Хусрав,
Ошикам ман, ба рахи ишки ту чун Фарходам.

Бустон аз харакоти ту биёмад дар вачд,
Ман хамон ошики он комати чун шамшодам.

Бар дари майкадаи ишк яке панча задам,
Хизр бикшоду намуд хадя майи эчодам!

Суфиённ махбуси зиндони гаму ман дар дайр
Аз гами дахр ба як чуръаи май озодам.

Хоча май нушу биёсой замоне, варна
Медихад гам ба кафи боди фано бунёдам!

МАЙИ ИШК
Ту, эй зан, бодаи ишки!
Булури пайкаратро об кун чун бодаву
дар чоми калбам рез,
ки ман чун ошики махмур,
туро то катрахои охирин
чун май биошомам!..

КОРГАХИ ОЙИНАГАР
Ту ойинадориву ман ойинапарастам,
Дар ишки ту чун хайрати ойина шикастам.

То ойинаи гетинаморо ба каф орам,
Бар хасрати ойинаи бишкаста нишастам.

Аз хикмати зарроти худи то шавам огах,
Шукро, ки расид аз фалак ойина ба дастам.

Асрори чахон, то ки дар ойина шиносам,
Дар шаш чихати олами худ ойина бастам.

Ойинаи тасвир, ки то ноб бимонад,
Аз халкаи тазвиру алойик бигусастам.

Хар зишт маро хост, ки бар дом кашад, лек
Чун мурги зирак аз дами доми у бичастам.

Чун ойина яксон ба баду неки чахон бош,
Ман аз майи хайратсамари ойина мастам.

Эй Хоча, хама тасвири шеърам бувад аз он - к
Дар коргахи ойина ойинагарастам!…

--
-D

Ба ҳар парвоз, Гуле во шуданист, Боварӣ

2009-01-23T15:35:00.004+05:00

Ба ҳар парвоз.
Миёни селаи солҳо ,
Миёни селаи тӯлонии солҳо
Набудам як нафар паррандаи озодсари дунё,
Ба ҷуз мусичаи беҷуръати порсо.
Фазои пешравии ман лаҷанзор буд,
Замони решрави ман аз худаш рафта…

Миёни панҷаҳои яъс пари парвозиям афсурд
Ва он оташ,
ки бар парвонаи уммед медоштам, мурд.
Дигар дидам:
Ба оҳи ман намесозад коргоҳе,
Бибояд оҳи худро додрас бошам.
Ва рози худро дамсоз,
ғамони худро овоз.
Ба худ гуфтам :
«Дигар хоҳам парид
аз шохаҳои бенумӯи пуч.
Дигар хоҳам раҳид
аз шубҳаву аз гуфтугӯи пуч.»
Дигар болотар аз ин бом –
Ба сӯи ахтарони роз,
Ба сӯи моҳтоби ноз.
Ба ҳар парвоз,
ба ҳар парвоз!

Андар хаймаи маҳтоб
Хайма бизан, хайма бизан, моҳтоб,
Ин шаби танҳоии бетобу хоб.
Нақше бизан сурати танҳоиям
Рӯи дарахтони ҳамоил бар об.
Равзана то бар дили ман вокушой,
Парда бигир з-отифа андар ҳиҷоб.
«Ишқ» бувад, «орзу»-яст исми ӯ,
Аз чи ба андӯҳи ҳамонам хароб.
Ҳолаи хушбахтӣ, бигирам ба бар,
Танг бигир, танг бигир, боазоб!
Қалби маро, ишқ, бибар то абад,
Ҷисми маро хоке бикаш, ай сароб!
Дасти маро шоха бигир, ай самар,
Пои маро бӯса бизан, бӯса, об!
Ҳолаи ту мояи хушбахтиям,
Дафтари ашъори манӣ, моҳтоб!

Гуле во шуданист
Туро раҳнамун шавам ба сӯи хушбахтиҳо,
Бирав, бирав, эй ҷисми беситораи ман.
Дилам гувоҳӣ диҳад :
Шояд паси ин кӯҳ офтоби тулӯи мост.

Туро кушоиш хоҳам ба сипанди лӯлиҳо,
Бираҳ, бираҳ, эй роҳи сароғоз баста.
Бовар кунем, биё :
Абри раҳмат аст он чи пардаи сиёст.

Туро наззора кунам, гули ошиқи печон,
Бупеч, бупеч бар тани худ баргҳои сарсабзӣ.
Эҳсос мекунам инро :
Дар бари ин баргҳо як гули вошуданист…

Боварӣ
Ҳанӯз,
ки фасли зимистон
бо яхбандон
Даричаҳои маро
ба инқилоби баҳор
барбаста,
Шохаҳои лухтамро ,
Ки ҳанӯз
Мепалмосад
боди сард
пайваста,
Садои гунҷишкон
ба шавқ водошта
ҷавонаҳои маро, -
Бовар нахоҳам кард,
Дигар,
Ки бигсаста
Пайванди ману табори дарахтон.

--
-D

Бинои эътимод...Дурахши оина

2009-01-23T15:31:00.002+05:00

Бинои эътимод.
Имрӯз,
Мардуми мо,
Ки фузун аст ҳунарҳошон,
Мегузоранд бино - хона месозанд:
Баландошёна,
Бо ҳар баҳона –
Гоҳ «ҳамин тур»,
Гоҳ аз ваҷҳи ғурур,
Гоҳ аз пушти ҳавас,
Гоҳ аз баҳри нишон додани нокамӣ зи кас.
Ангор, -
Ба қомати ҳавасбозии хеш гузоранд бино!

Дили ман сахт ларзад,
Ки магар
Маҳкам аст бунёди биноҳошон?
Маҳкам аст андар он
меҳробҳои худоҳошон?

Дурахши оина
Биё, то мардумони дидаро
Бо мардумакони оина
ошноӣ диҳем.
Ва ҷони хешр
Бо дурахши саодати оинаҳо
сафое бахшем.
Ҳар акс, ки аз мост,
дар шаршарааш пок бишӯем.
Ва бар ҷилваҳои саодати хеш
бовар кунонемаш.
Дигар,
Шабонагоҳ,
Пилкаш ба мижагони худ
бозбубандем
ба рӯи худ.
То бознарабояд
ҷодугари шабон
аз пушти оина
Рангинкамони
бозёфти
толеи маро…

Вақте ки сиёҳу сардам
Оҳ, ай ситораҳо!
Оҳ, ай шарораҳо!
Як ламъа ё шӯълае эҳдо намекунед?

Дерест, ки сардам.
Дар кӯчаҳои бечароғи деҳ
Дар рӯи пои ҷустуҷӯи хеш
гӯё, ки гардам.

Дар хонаи танҳоӣ
бишкуфта чун чароғ
Шабҳои коҳилӣ
xомӯш чу барги боғ
Зангор бастаам.
Як ламъа ё шӯълае эҳдо намекунед
аз корвони Каҳкашони хеш?
Бар ман, ки хушбоварам басо
Шарорае зи машъала кофист,
То пилтаи чароғи қалби хеш
Бифрӯзаму
ба рӯи роҳи хеш
Роҳбалад кунам.

Як ламъа, шӯълае?!
Оҳ, ай ситораҳо,
Оҳ, ай шарораҳо!

--
-D

Суҷуд

2009-01-23T15:28:00.002+05:00

Суҷуд
Ноланда ҳамчу ной
ё гӯй чун сигор
Дар оташи ҳасорати худ дуд мекунам.
Бар ҳар-к дорадаш
оҳанги оҳи мо
дуруд мекунам..
Ин ҷисми тоқаам
дар кулбаи танҳоии ман
нола мекунад,
Ҷони маро ба сӯзу гудозиш
ҳавола мекунад.
Дар пардаҳои шаб
оҳанги оҳи ӯ
думболаи суруд мекунм.
Танҳо, ки эзид аст
биншаста дар сарои оина,
Бар ҳайкали танҳоии мармуз
ба сояи фитодаам аз ӯ
суҷуд мекунам.

Зангори дили савсан
Боғ холӣ зи булбулон аст,
Ва гулон андар кафи хор.
Оҳи сард мекашад шабнам
Дар тамузи ишқи беҳосил
Баста зангор дили савсан,
Шавқи пираш монда аз гуфтор.

Ку Исии тулӯи нав
Дар сароғози расолате?
Ку пайке, ки сабо орад
Ба самъи мурғи сарафканда
Ифшои рози пунбакҳо,-
Ба таманнои саодате ?

Соғари лола фурӯ рехта ,
Мастон намерасанд аз роҳ.
Дили ман мастӣ мехоҳад,
Аз илтифоти марди худо
Ёрӣ, ҳамдастӣ мехоҳад,
Дили хунхӯрда ба оҳ…

Зери борони ҳаводис
Бинигар парандаро,
ки мепарад
дар иртифои фазо
зери борони баҳорон.
Ва чи сон зебост
муқовиматаш
ба тирандозии борон.
Осмон,
бинигар,
ки офарин хонд
ҷисми кӯчаки далераш ,
Ту, ки ин сон
инсонастӣ –
беҳтарини баму зераш ,
Меравӣ
ҳақиру ночор
зери борони ҳаводис…

--
-D

Рози замонаҳо,Фирорӣ, Пунбаки эҳзон

2009-01-23T15:26:00.002+05:00

Рози замонаҳо
Баҳри шунидан
рози ниҳониам,
анбози ман, ҳанӯз,
ту мардӣ мекунӣ.
Дардо, зи қисмато,
бо ман, -заифае
андар камоли яъс –
на мардӣ мекунӣ.
Меёзӣ дасти ишқ
бо шӯълашеърҳо
бар қутби сарди ман
то пиряхони ғам
Бунёд барканӣ.
Аммо зи дури дур
бо сад тоби нур
ту сардӣ мекунӣ.
То кашф мешавам
бар мардумони ту
тарсам, ки мемирад
шавқи ситораат.
Ай ноқае зи нур,
бо шӯълаи умед
даври чи, ай абас
саргардӣ мекунӣ!
Бигзор марову рав
роҳи сапедаро
думболааш, нигар :
фавҷи шукуфаҳо!

Шояд барҳадар
бо бахти хуфтаам-
ялдои сардмизоҷ,
набарде мекунӣ.
Шояд дар ин бисот
рози замонаҳост,
то рӯзе фош кунам
бар аҳли оламат,
Баҳри шунидани
рози занонаам,
ай хоҷаам, ҳанӯз
ту мардӣ мекунӣ.

Фирорӣ
Маро ба оғӯш каш, эй ҳасрати намзада зи ашк,
Ба рашки он биёбони хушку сардоғӯш.
Маро канора гир, эй соҳили шодком зи васл,
Ба рағми оби талхи матрук, монда аз нӯш.

Фирорӣ меравам зи ҳарими висоли ӯ,
Навозишам куну ай бод, печ бар вуҷуди ман.
Нигар сапедаро, ки зинда мешавад ба ишқи нав,
Тулӯи тоза дорад ин ғуруб дар вуҷуди ман.

Фирорӣ меравам зи ҳарими висоли ӯ,
Аз ин қафаси пуршиканҷи бемисоли ӯ…

Пунбаки эҳзон
Ноқаи хуршедро бо бори ишқ
Дар биёбони саробҳо тохтам.
Дар раҳи ишқат аз он чи сохтам,
Бурдаам ҳар он қадар , ки бохтам.
Оини оинаро то бигзинам,
Синаро дар ғуссаҳо бигдохтам.
Ҳамчу Яъқуб бар фарози шохсор
Пунбаки эҳзони худро охтам.
Дар ҳисори гӯшагир пурорзу
Юсуфи Канъониро бишнохтам.
Таъбири рӯъёи фардои туро
Масрафи фардои ҳиҷ пардохтам.

--
-D

2009-01-23T15:24:00.001+05:00

Аз "Шабхои маховез"(с.1995-2004)
Оини нилуфарӣ

Биё, ба ҳам бинем
дубора гандумро
Ва дар ашкҳо,
ки бо афсӯс мехӯрем,
Маърифати ишқро
таҳлил бинамоем.

Биё, то себро гоз диҳем
Ва аз сояи тубияш
фирор намоем.
Ва дар биёбонҳои бебарг
реша давонем.
Зи ҳеҷ хорӣ нагӯем,
магар аз об, ки «об!»

Вагарна ову
Рози нилуфарро
Обдортар маънӣ кун,
Ки ҳамвора
Ба роҳи киштии Нӯҳ-
Бар он сафинаи софӣ
Тирарӯзон
мефурӯзад фонус.

Биё, парастишро,
Ба оини нилуфарӣ бипардозем.

Пари бобуна
Ту магар оинаи хуршедӣ,
Чу ба ту менигарам,
Ғунчаам равғани гулгуни табассум
ба лабони ҳавасаш меронад,
Ва дигар ҳеҷ асроре
андар гираҳи мим намемонад.
Ва дигар сояи шак нест, ки нишинем дар ӯ,
Пари бобуна якояк биканем :
«Дӯст дорад ё на?»

--
-D

2009-01-23T15:10:00.001+05:00

Ғунуда дар ғам
Ман хаста гаштаам зи дӯшу ин замони хеш,
Вораста мондаам зи худу аз ҷаҳони хеш.
Афсонаи гузаштаи дурам чи хуб буд!
Маҷҳулу бесадо даруни достони хеш.

О-ҳой баҳорони ҷонбахши Исидам,
Бар ҷони манн шарора занед, соҳирӣ кунед!
Пар-пар кунед пирҳани ҳар муғҷаи латиф,
Чун ман ғунуда ғамгирифтаи хазони хеш.

Бар гӯши ман ҳазор нағмаҳои ошиқӣ,
Бар чашми ман шукуфаҳои ҷилва во кунед.
То ман кушояму намояму диҳам паём
Аз ин ҷаҳони бенишону ноаёни хеш.

Чун баҳори Исӣ бозой
Баста басти коргоҳи амнро
Даста-даста чокари ғам мерасад.
Чакра-чакра мечакад заҳроби яъс,
Дуди оҳам то ба шабнам мерасад.

То даме дурам аз паҳлӯи ту,
Мезанад паҳлӯй хоб андар барат.
Оламе дар дидаат бо фавҷи роз,
Лонаи садҳо тафаккур дар сарат.

Сафҳа-сафҳа мекушоӣ бемаҷол,
Саф-сафи маслиҳати дардмону панд.
Рӯ ба рӯяш менишинӣ пурсавол,-
Ин замон н-омад ба ҷонат судманд.

Ёдам омад оқибат, -Исои пок
Бар салиб буд, мисли ту маҳкуми марг.
Чун баҳори Исӣ бозой, эй падар,
То кушоям сафҳа-сафҳа барг-барг!

--
-D

2009-01-23T15:09:00.001+05:00

Дарди зодан
Обистани моҳтоб шудаву шаб
Эҳсос кунам дардҳояшро.
Аз баҳри тулӯи шамс такопӯю
набардҳояшро.

З-эҳсоси гарми тобиши хуршед.
Андар тани шаб мечакад широб.
Бо печиши нороҳатӣ бар ҷонаш
вораста зи хоб.

Андешаҳо кунад, ки фардо чун
Оғоз шавад матлаи уммед.
Фориғ зи анову дард механдад
ҷониби хуршед.

«Африштаҳои хуби осмонӣ
Аз файзи файзи худо насиба бахшоед,
То нури саодати вуҷудашро
аз ишқ барафзоед».

Маҳтоб ба печу тоб асту дард
Як нола нисоре ба сабо карда.
Модар, худ огаҳӣ, худо чи дард
бар мо раво карда.

…Хуршед оқибат раҳо гардид
З-он домани намноки хунолуда.
Шаб осуду бар остини сабзаҳо
ашкаш биполуда…

Дар пои сахраҳо
Сар мениҳам ҳар шом бар болини бозу
Мурдоб тӯл мекашад дар пои сахраҳо…
Ай сахра, сахраҳо! Охир ку рахнаҳо?
Бархезам аз ин тангнои сози зиндагӣ.

Талотуме ниҳон , талотуме хамӯш,
Гӯё, ки кӯламу осуда мурдоб.
Мавҷе зи баҳри зиндаӣ бар пои ман наҷаст,
То вокушоям силсилаи банди бандагӣ.
Дар шарқ бандагист,
ҳар ҷой, ки худост,
Дар шарқ бандагист,
дар сояи бузурги кадхудо!
Танҳо на шарқ, балки шаш ҷиҳат
З -андозаи мардона матое буридааст…
Ман дил надидаам дар сояи сина,
Ман хор чидаам зи паси гули бӯсаҳо…

Талотуме ниҳон, талотуме хамӯш,
Мавҷе, ки мезанам, то сатҳи пойбанд.
Як ғунчаи шодӣ нашкуфт дар лабам,
Обсабзаи шодоб аст мижаҳои манн.

Дар ҳолаи тилой никоҳам маро шикаст,
Ангушти худнамоии манн аз сароб раст.
Ҳарчанд саркашам, аммо чу сар кашам,
Андар салиби ишқу вафо бетаноб баст.

Ман зодгори зиндагӣ мардина мебинам,
Гарчи ба нози зан нозукӣ мекунад,
Зоди гарони мардзеб ниҳодаву бар ман,
Муштоқи дилрабоиву фаттонагии ман, -
номардӣ мекунад.

Ман офаридагор мардина мебинам
Чун офаридаҳош дархури зан наяст,
Гарчи ба шими мӯд ҳазор ҷилва мекунад.

Дар шарқ бандагист, ҳар ҷой, ки худост,
Дар шарқ бандагист, дар сояи бузурги кадхудо…

Сар мениҳам ҳар шом бар болини бозу
Мурдоб тӯл мекашад дар пои сахраҳо…

--
-D

« Шабҳои маҳовез »,(аз солҳои 1995 тo 2004)

2009-01-21T21:32:00.001+05:00

Баъзе намунаҳои ашъор аз маҷмӯаи
« Шабҳои маҳовез »
(аз солҳои 1995 тo 2004)

Эй ба рӯ оинадори ман
Сирри ғамбӯи либоси худ
Аз бисотат ҷустуҷӯ кардам.
Эй варақ, рӯшан зи кули ом
Бо ту танҳо гуфтугӯ кардам.

Ҷурми ман рӯят сияҳ када,
Бас парешонй зи аҳволам.
Он алифи дафтари айём
Кош медонист аз ҳолам!

Сози ишқ аз дил аз дил фиғон дорад,
Ман чи лофам боз аз ин дард.
Ман фиребе хоҳам аз тақдир,
Кош дасти ишқ рангам кард!

Дигараз азми вафои ман
Дасти занҷир дар гулӯи пост.
Заҳри нокомист бар комам,
Ё магар имдоди ӯ бар мост?

Эй ба рӯ оирадори ман,
Бори ишқи ман бар дӯшат.
Меравй қосиди хушсавғо,
Ман чи сон созам фаромӯшат?

Дили гумшуда
Чи медонӣ, ҳамесинам гавҳар
Ба ҷайби парешӣ зи қаъри ғам.
Чӣ медонӣ, ки ҷуз нақши ёдат
Надидам содиқтарин маҳрам.

Пас аз ҳамин хоҳам, ки дар дунё,
Оинадоре баҳри манн бошӣ,
Орзуҳоро бишканам дар вай,-
Ту пораҳои қалби ман бошӣ.

Пас аз ҳамин хоҳам, ки дар ин дор,
Дар ин дунёи байни мо хуфта
Намонад офтоби сидқу меҳр
Дар лонаи мижагон нуҳуфта.

Ту муждай дар лабони ҳавас,
Ман ҷаӣби гӯшам аз ту пури пур.
Мегурезам аз хандаи умед,
Ту ҳамон ҷазбаӣ зи дури дур .

Сафо хоҳам барам ба коми дил,
Суроғаат дар ин манзил нест.
Ало ёрон, зи рӯзи шайдоӣ
Ҷиҳози ин сина маро дил нест

--
-D

аз маҷмӯаи « Шабҳои маҳовез » (аз солҳои 1995 тo 2004)…

2009-01-21T21:23:00.001+05:00

Хазония барои худ
Эй бод!
Ошиқтарин бод,
Кафи дастони ту холист!
Мисли дастони Сикандар,
Медавӣ
чун обе, ки бемоҳист.
Эй бозу, бозуи сипар,
Вораҳон боди ғурур,-
Дамиданат гўиё пури хаёл!
Ҳимматат то ба куҷост?
Ба тамошои ман о –
Ман дар онам
бефурўғ
Маро ба бод бидеҳ,
Маро хазон ангор ,
Чу хуни шавқи рагам ях бубаст…

Эй бод, ошиқтарин бод,
Кафи дастони ту холист!

Оинасозӣ
Бо ту дар оина будам
Андаруни кулбаи тор,
Соярўшан буд хона
Ҳамчу аз ғам чашми бемор.

Хостам бигрезам аз ту,
Бигзарам аз ишқбозӣ.
Бо гудозу ҳасрату доғ
Бигзинам оинасозӣ.

Мегурезам аз ту то худ,
Мепарам то лонаи хайр.
Дар ғамат сабзида охир,
Мепарам аз ту чу аз ғайр.

Ошиқи хуршеди фардо,
Мераҳам аз шоми мозӣ-
Рўи шабҳои маҳовез
Мекунам оинасозӣ.

Донатути хоми

Донатути хоми тобистони ишқ
Эй зан, ба ашкҳо бар гардани хаёл
Шаддагуҳари ёдҳоро соз мекунӣ.
Ангуштарии бахти ту тилоиву халост,
Маҳзуниву бо ёр аммо ноз мекунӣ.

Ҳар шаб ниҳонй бар канори ғусса меравӣ,
То бозёбӣ гавҳари гумкардаи худӣ.
Дар ҷомаи вафо ба алам сина медарӣ,
Бар хок мениҳӣ умеди мурдаи худи.

Он донатуте, к-аз нури лутфи фалак напухт,
Дар фасли боровари тобистони ишқ.
Берангу хурд аз канори лаҳзаҳо гузашт,
Оҷиз даруни ҷозибаи пурфасони ишқ.

Эй он, ки ганҷҳо зи хотирот ҳамели туст,
Дар фасли наварӯсии садбарги тирамоҳ.
Бар чашми сабзи арчаҳо ба шавқ ханда зан,
То сабзи андаруни ғам чун маҳ миёни оҳ!

--
-D

Далфини ман!

2009-01-12T13:53:00.001+05:00

Шунавидам, ки ў

Мерақсад дар об,

Мехонад,-

Ҳавасафзои ман аст!

Аммо ман, ки шиновар нестам,

меғарқам...

Даври ман мерақсад,

Даври ман мехонад :

"Ту дигар бол бикушо,

Пой бичунбон,

ки шиновар бошй

то ба кай ғарқ

дар андешаи ёвар бошй?

Ки биёяд ба хаёли туву

соҳил бирасонад...

Ёварат ман,

Дигар ҷуфти туам.

Ту парандозй пар андоз,

Парафшонй биёмўз дар об,

Чун дигар чун бирасем бар соҳил?!"

Бояд омўхт аз ў,

ки чи сон чарх бизанй

андар ин саҳмгин обон.

Ту нигаҳ кун

чи орому чи мавзун

ва латиф мерақсад,

Аз ҳама моҳии анбар беҳтар,-

Далфини ман!

Эҳдо ба устод

2009-01-12T13:52:00.003+05:00

Эҳдо ба устод. Ш.Шукуров To ба матлуб расидан корест,

Қосидон, дурии раҳ тўморест. (Бедил)

Дидан навишта дар раҳи устод туморро,

Мижгон ба ҷой то фурў нишонд ғуборро.

Аз нофаи ғизоли ғазал мушк то рабуд,

Аз такягоҳи обила овард виқорро.

Дар баҳ-баҳи ғазалсароиҳош бишканад

Хуршед ба чашми обии шабнам хуморро.

То бедилона зиставу бедил набудаем,

Афрўхтаем ба санг санги қалби ёрро.

Тумори обила-ш зи балои адам кашад

Пои балокаше, сари фурсатшуморро.

Ранги ту

2009-01-12T13:52:00.001+05:00

Ранги ту бар ман зада, доғиту бар ҷони ман,

Эй шарари хуни ту дар раги имони ман.

Шодии комили ман, ҳасрати соҳили ман,

Эй малакут, эй шаробкосаи паймони ман!

Бин, ки ҷаҳон мезанад ханда ба шайтони фан,

Пушти ту, эй марҳамат, пушти ту, раҳмони ман.

Сода бувад, кўдакист моли раҳоварди ман,

Дарс бигў, ҳудҳуди мулки Сулаймони ман.

Рашки ту бар ман бувад чашмаи чашмони санг,

Ҷуз ту аз они киям ? Они манй, они ман! (21.03.07)

Хонае ҳаст,

2009-01-12T13:51:00.001+05:00

Хонае ҳаст,

К-аз тасаввури ҳузурам мешавад гарм,

В-аз хаёли инъикосам оинеш дар худ намеғунҷад.

К-аз фиғони интизориҳо

гулўи тугмаи бобаш гирифта,

В-аз эҳтирос

мешавад тирезаҳояш бозу гаҳ баста.

Хонае ҳаст,

Ки сахт аз баҳри ман

мезанад, гўй, дилаш гум-гум,

Ва андар роҳи ў

қалби ман шабгум.

Биё, то ахтар афрўзем...

Хонае ҳаст,

Дар ҳисори ормонаш дар ин сармо

Ман ба оташдони дил

Шохаҳои хушки ҳасратро фиканда,

гарм месозам вуҷудамро …(27.09.06)

45. Далфини ман!. . .

2009-01-05T23:14:00.001+05:00

45. Шунавидам, ки ў

Мерақсад дар об,

Мехонад,-

Ҳавасафзои ман аст!

Аммо ман, ки шиновар нестам,

меғарқам...

Даври ман мерақсад,

Даври ман мехонад :

"Ту дигар бол бикушо,

Пой бичунбон,

ки шиновар бошй

то ба кай ғарқ

дар андешаи ёвар бошй?

Ки биёяд ба хаёли туву

соҳил бирасонад...

Ёварат ман,

Дигар ҷуфти туам.

Ту парандозй пар андоз,

Парафшонй биёмўз дар об,

Чун дигар чун бирасем бар соҳил?!"

Бояд омўхт аз ў,

ки чи сон чарх бизанй

андар ин саҳмгин обон.

Ту нигаҳ кун

чи орому чи мавзун

ва латиф мерақсад,

Аз ҳама моҳии анбар беҳтар,-

Далфини ман!